e enjte, 24 prill 2008

CAMI QE DENONCOI GREQINE NE STRASBURG


çami që denoncoi Greqinë në Strasburg


I dënuar 5 vjeç si bashkëpunëtor i fashizmit nga gjykatat greke, Mehmet Dalipi, qytetar çam nga Paramithia ndërron emrin në Mihal dhe nis betejën e vet me shtetin grek. Prindërit e tij kanë mijëra hektarë prona në zonën e Gumenicës; ai nis një ngjitje si ajo e Sizifit nëpër labirintet e drejtësisë greke deri në Strasburg, ndoshta i vetmi çam që arriti deri aty. Por dhe aty i doli para një grek që e pengoi! Rrëfimi i personazhit të ABC-së, Mehmet Dalipi, alias Mihal DalipiMentor NazarkoJu thatë se keni lindur në Paramithi të Greqisë. Z. Dalipi, sigurisht ju keni ikur nga Greqia në një moment kur keni qenë i vetëdijshëm sa një fëmijë, çfarë mbani mend?Dihet se kurbani i luftës u bë Parimithia, me ikjen e ushtrisë gjermane ne na mbajtën për 6 muaj në Paramithi, forcat anglo-amerikane, të cilat na mbajtën në kazermat e Paramithisë dhe në shtëpinë e Sali Efendiut, deri në shkurt të 1945. Në mars të 1945, flota anglo-amerikane na solli në Konispol me 3 anije me refugjat çamë për të zbarkuar në brigjet shqiptare. Por shteti shqiptar nuk i lejoi luftanijet të zbarkonin; la vetëm anijet me refugjatë, kështu që ne erdhëm me forcë nga Greqia për të na mbrojtur.Prej atëherë zë fill jeta juaj në Shqipëri?Po, erdhëm nga Saranda në Fier.Nuk patët ndonjë të vrarë nga familja juaj?Jo nga familja jonë, por nga fisi po.Z. Dalipi, Paramithia është i njohur në historinë moderne të çamërisë si një vend ku janë bërë masakra nga bashkëpunimi i shqiptarëve me gjermanët kundër këshilltarëve grekë të komunës apo të prefekturës. Të paktën Greqia e kujton një ditë të tillë.Në çdo luftë ka elementë pozitivë edhe negativë.Nuk na interesojnë teoritë e mëdha, është e vërtetë apo jo?Këta kanë marrë pjesë dhe kanë bërë vrasje duke djegur Frarin.Kush këta?Një pjesë e çamëve, që ishin nën influencën e gjermanëve.Dhe janë vrarë disa këshilltarë komunalë apo të prefekturës?Po, nga frariotët që ishin shqiptarë arvanitas por edhe ortodoksë për ambicie, çështje pasurore.Pra nuk ishin kontradikta etnike, ishin pasurore. Po nga farefisi juaj ka pasur të tillë që janë përzierë me gjermanët?Të largët, por ka pasur.E vlerësoj sinqeritetin tuaj. Por nuk do të merremi me hollësira, pasi na intereson më shumë historia juaj, e cila është i veçantë, sepse keni arritur të kapërceni i vetëm, fillikat tri shkallët e Gjykatës Greke, madje deri në Gjykatën e Strasburgut për pronat tuaja. Unë po i marr në mënyrë të përshpejtuar etapat që keni ndjekur. Në Shqipëri keni ndërtuar jetën tuaj, jeni arsimuar, keni punuar si ekonomist apo jo?Po, si ekonomist, në tregti dhe në komunale.Papritmas ju ndërroni mbiemrin, nga Mehmet në Mihal, është një veprim që nuk shihet me sy të mirë nga komuniteti çam apo jo?Pa u nisur nga ana fetaristë, unë e kam kthyer emrin se mua më dënuan babanë si bashkëpunëtor të kaurëve në kohën e luftës.Nuk ka akuzë në kohën e komunizmit: bashkëpunim me kaurët. Po gënjeni më duket...Po, ka pasur; unë kam dokumentet që e vërtetojnë këtë, madje ka pasur edhe dëshmitarë që kanë dalë në gjyq, ku u dënua edhe babai im 85 vjeç në Fier dhe vdiq në burg me akuzën se ka sabotuar luftën dhe ka bashkëpunuar me kaurët. I thanë, ti do të vdesësh në burg, madje edhe dëshmitarët ishin çamë. Dhe unë vendosa se, në qoftë se ju dënoni babanë tim, unë do të ndryshoj emrin në kaur, për mua nuk ka rëndësi feja, por emri im si njeri. Bëra kërkesën time në komitetin ekzekutiv të qytetit dhe më aprovuan kërkesën në 1991, kështu që e ktheva emrin.Në 1991 kishte shumë mundësi që të ndryshoje emrin, por ju jeni nisur nga fakti për të lehtësuar situatën si çdo shqiptar tjetër në vitet e para të demokracisë që kishte filluar qarkullimi i lirë, relativisht i lirë midis dy shteteve. Pra të të pranonin në Greqi si ortodoks...Jo, në asnjë mënyrë arsyet e mia kanë qenë ato që përmenda më sipër.Ju keni ikur në vitin 1991, në ç'mënyrë keni ikur në Greqi, me dokumente apo klandestine?Kam ikur në mënyrë klandestine.çfarë bëtë atje?Atje më ndihmuan miqtë e mi të në Janinë, mora familjen time dhe më vonë u nisa në Athinë nga frika ime se mos kishte ndonjë kërcënim.çfarë pune keni bërë atje?çdo lloj pune, nga hamall dhe çdo punë tjetër.Gjithë betejat tuaja juridike kanë nisur pas 1996-ës, për derisa nuk kishit leje për të bërë ankesat?Po, sepse në 1996 kisha leje qëndrimi vetëm për një vit. Kur shkova t'i ripërsëris, më thanë se nuk të takon leje qëndrimi më pasi ti je shtetas grek dhe duhet të kesh nënshtetësinë greke nëpërmjet Ministrisë së Brendshme.Përse ishit shtetas grek?Sepse në pasaportën time shqiptare thuhet vendlindja ime është Paramithia, që është pjesë e Greqisë.Dhe ju atëherë nisët betejën tuaj për të marrë nënshtetësinë greke?Duhet të merrja një dokument origjinal në bashki për t'u bërë shtetas grek. Bëra kërkesë, më kthyen përgjigje se dokumentet që e vërtetojnë këtë nuk ekzistonin, sepse kishte kaluar një kohë e gjatë dhe janë dëmtuar. Unë i gjeta këto dokumente në gjendjen civile në 1999, në kadastër.Ju nuk i gjetët, por ua dhanë, paguat para?Kam paguar sipas ligjit, rreth 13 mijë dhrahmi.çfarë vërtetojnë këto dokumente?Këto dokumente vërtetojnë pasurinë e babait tim.Sa është pasuria e babait tuaj?Jo shumë, por 6 mijë dynym i kam, ndërsa 12 mijë dynym, që është toka e madhe, nuk m'i dhanë, i kanë mbajtur të rezervuara, i kam të tëra pronat me dokumente. Në protokollin e marrjes nga bashkia të pronave çamëve shkruhej qëllimisht se, meqenëse janë larguar nga Greqia, edhe pse nuk janë dënuar, këto prona kalojnë nën administrimin e shtetit grek.Kush i ka pronat tuaja?Bashkia pasi i ka marrë këto prona, i lëshon me qira.Kështu ka ndodhur me të gjitha pronat çame?Në përgjithësi tokat e çamëve administrohen nga tri njësi: nga bashkia, që i jep me qera; seksioni i bujqësisë si dhe nga Qendra e Llogarisë Ekonomike Greke, këta të tre organe administrojnë prona të ndryshme.Me këto dokumente që siguruat nga bashkia, ju mund të vërtetoni që në 1945 keni pasur këto prona, por ju me këto nuk mund të ishit automatikisht pronar i pronave tuaja dhe t'i vinit në përdorim ato.Po, përveç kësaj duhej edhe një vërtetim tjetër që isha shtetas grek.Megjithë këto dokumente, përse shkuat të ankoheshit në gjykatë?Sepse, të bëhesh nënshtetas grek, duhet që të kesh vendim të regjistrit bashkiak. Bashkia nuk ma jepte këtë vërtetim që kam qenë qytetar i saj. Për këtë arsye u detyrova të shkoja në Gjykatën e Shkallës së Parë, e cila më dha të drejtën e regjistrimit të njohjes së emrit të babait tim, duke u mbështetur edhe në dëshmitarë, të cilët dëshmuan se babai im ka qenë pjesë e kësaj bashkie.çfarë ishin këta dëshmitarë ?Ata ishin dëshmitar çamë edhe grekë.Nuk kishin frikë këta?Jo, përkundrazi.Nuk kishin ndonjë problem ata të dëshmonin, përderisa ata përdorin aktualisht edhe pronat tuaja dhe me vendimin e fundit të qeverisë ata mund t'i përvetësojnë ato?Jo, asnjë vendas nuk i merr dot pronat tona. Dhe ata thoshin të përmalluar se ne ju presim! Edhe pse sigurova këtë vendim nga Gjykata e Shkallës së Parë, prokurori i këtij qyteti kërkoi të anulohet ky vendim si i pabazuar. Dhe se ekzistonin mundësi ligjore që të mund të vërtetonin nëse është i regjistruar apo jo babai im si shtetas grek.Pra, prokurori vendosi se dëshmitarët dhe dokumentet ishin të pasaktë...Po. Pas kësaj më thirrën në Gjykatën Politike të Korfuzit, që hodhi poshtëë vendimin e prokurorit si të papranueshme. Sepse vendime të tilla ishin kompetencë e Gjykatës së Korfuzit, e cila më pas më siguroi dokumente, të cilat vërtetonin të drejtat e mia për nënshtetësinë greke.Pra fitove edhe një shkallë tjetër, si ecët më tej?Përpjekjet e mia të mëtejshme pengohen sërish nga një vërtetim i Ministrisë së Brendshme, që më dënonte mua edhe fëmijët mi si bashkëpunëtorë me gjermanët në Luftën e Dytë Botërore, e shpallur në gazetën zyrtare në vitin 2000. Bëj kërkesën në arkiv për në kohën e mbretit te Ministria e Mbrojtjes në lidhje me vendimin që është marrë ndaj meje, por ky institucion më kthen përgjigjen brenda tri ditëve, duke më bërë të ditur se nuk ekzistonte asnjë vendim që më shpallte të dënuar në gjykatat e asaj kohe.Na thuaj se si vazhdoi, çfarë bëtë më tej?Në 2003 i drejtohem Avokatit të Popullit për ndihmë, ai i bën ankesë qeverisë se Ministria e Brendshme ka marrë një vendim në kundërshtim me ligjet dhe Kushtetutën dhe se cënonte të drejtat e njeriut. Vetë Presidenti i Greqisë më dërgon një letër keqardhje dhe shprehej se kjo çështje do të rikthehej në Ministrinë e Brendshme për rishqyrtim. Edhe kryeministri grek, z. Karamalis më kthen përgjigje, gjithashtu kryetari i Parlamentit se kjo çështje do të rishikohet dhe do të veprohet në bazë të ligjit. Unë vazhdova proceset gjyqësore.Kundër kujt?Ministrisë së Brendshme, në vitin 2003 në Gjykatën e Shkallës së Parë, por kjo shkallë e la në vend vendimin.Me çfarë argumenti?Në bazë të disa ligjeve.Shkove në Gjykatën e Shkallës së dytë?Gjykata e shkallës së dytë, në bazë të kërkesës që bën avokati i Ministrisë së Brendshme, në të cilën thoshte se kjo çështje duhet të lihet mënjanë, pasi në qoftë se z. Dalipi kërkon dëmshpërblim, do të kemi dëme për ekonominë kombëtare. Dhe Shkalla e Dytë e la në fuqi vendimin e mëparshëm.Dhe sa ishte ky dëmshpërblim që të takonte?Rreth 18 milionë dhrahmi.Por kjo nuk është asgjë për ekonominë greke?Po, por kjo ishte vetëm për vendime të padrejta. Gjykata e Shkallës së Dytë vendosi t'i hiqej e drejta qytetarit z. Dalipi për t'u ankuar ndaj Ministrisë së Brendshme.Më pas ku shkove?Më pas shkova në Gjykatën Administrative, për të cilën avokatët më këshilluan të mos hapja një proces gjyqësor, sepse nuk mund të fitoja.Sa ishte kostoja financiare e gjithë këtyre proceseve gjyqësore?Të gjitha proceset gjyqësore, avokatët dhe dokumentet më shkuan rreth 22 milionë dhrahmi me faturë. Nga Greqia erdha më i varfër se sa isha, vetëm me pensionin shqiptar.Në 2003 ju mbyllët kërkimet tuaja në Greqi, më pas ku shkuat?Ju drejtova Gjykatës së Strasburgut me të gjithë dokumentacionin e duhur, meqenëse nuk kisha fuqinë ekonomike, kërkova të më caktonin një avokat francez ose gjerman për çështjen. Ata më caktuan një referent grek për të bërë vlerësimin e çështjes sime. Ky i fundit më dërgon vendimin që kishte marrë Gjykata e Strasburgut ( në fakt Komisioni që shqyrton ankesat si filtër i tyre- shënimi i intervistuesit) se e mbyllte çështjen, sepse nuk shikonte shkelje të nenit 33 dhe 34 të Konventës, prandaj nuk mund të dërgohet asnjë kërkesë tjetër. Ka ngelur vetëm një gjë për të bërë, që të shkojë edhe të marrë një avokat dhe të shoh vetë se çfarë është bërë me këtë çështje. Pasi mendoj se janë bërë manipulime nga persona dhe institucione të ndryshme nga ana e shtetit grek.Mos ka ndodhur sepse nuk keni shteruar të gjitha rrugët e drejtësisë në Greqi?Nuk e di. Unë u përpoqa të ndjek të gjitha rrugët ligjore për të fituar të drejtat e mia si në Greqi ashtu edhe në Gjykatën e Strasburgut.Njihni ju raste të tjera të njëjta me rastin tuaj që kanë shkuar në Gjykatën e Strasburgut?Po, ka shumë raste të tilla, por që nuk kanë marrë asnjë përgjigje. Nuk i pranojnë se prindërit e tyre nuk figurojnë si të regjistruar në regjistrin bashkiak, dhe nuk japin të drejtën që u takon sipas ligjit. Ka rreth 50 vetë që kanë arritur, më duket.A jeni në dijeni për vendimin më të fundit të qeverisë greke për tokat çame, si ju duket?Po, gazeta të ndryshme greke kanë shkruar se nuk kemi asnjë marrëveshje me shtetin shqiptar për 500 mijë dynym tokë në kufijtë me Shqipërinë dhe ky do të jetë problem i madh në të ardhmen.Mendoni se do të shiten tokat tuaja?Jo, sepse ne nuk jemi shtetas shqiptar, por shtetas grekë, dhe si të tillë ata nuk kanë të drejtë të shesin tokat tona.Si ju duken përpjekjet e Shoqatës "çamëria" për këtë çështje?Ia kam referuar çështjen time kësaj shoqate, por ajo i publikoi dokumentet e mia nëpër gazeta. Më vjen keq që kjo shoqatë nuk i di format e duhura për të kërkuar pronat. Ata duhet të kërkojnë të drejtën e riatdhesimit.Po në lidhje me shtetin tonë, çfarë mendoni? A ju ka ndihmuar ai sa duhet?Shteti nuk e ka bërë, nuk do ta bëjë dhe nuk ka ndërmend ta bëjë, sepse ka interesa të ndryshme, të cilat bien ndesh me interesat tona.Keni takuar personalitete greke për ndonjë zgjidhje të mundshme të çështjes suaj?Po, kam takuar personalitete të shquara greke si Presidentin e Greqisë, z. Jorgo Papandreu, z. Eftimiu.Si i keni njohur ju ?Nëpërmjet profesionit tim si mjek popullor për shërimin e sëmundjes së ekzemës.Përse të gjithë këta kanë qenë të sëmurë nga kjo sëmundje?Jo, por nëpërmjet famës sime si mjek popullor, u njoha nëpërmjet lidhjeve që krijova, por edhe këta nuk më kanë dhënë ndonjë zgjidhje konkrete të problemit tim.Përse nuk u kanë dhënë një zgjidhje?Sepse ka shumë probleme Greqia, pasi ka shumë grekë të emigruar në vende të ndryshme të botës si Australi, Amerika, Kanada etj., të dënuar, të ashtuquajturit komunistë, dhe ata nuk kanë të drejtë të rikthehen dhe të marrin pronat e tyre. Ua kanë bllokuar, kështu në qoftë se kthehen, do të plasë lufta civile. Përse do të fillojë, pasi u bë pajtimi kombëtar i të majtëve me të djathtët në Greqi?Sepse nuk jua kanë kthyer pronat. Greqia ka probleme të ngjashme me zonat kufitare të saj, edhe me Maqedoninë, por ne flasim si çamë dhe kërkojmë zgjidhje prej tyre. Në qoftë se shteti grek nxjerr ndonjë vendim për pronat në këtë pjesë, atëherë do të ishte fatalitet për politikën dhe shtetin grek, thoshin miqtë e mi politikanë. Pra, nëse favorizonin shqiptarët, do të duhen ta bënin dhe për ish-komunistët.Së fundi, kujt doni t'i bëni një thirrje për zgjidhjen e problemit tuaj?Unë i bëjë thirrje shtetit shqiptar, të shohë dhe të përkrahë çështjen çame dhe të mbrojë dinjitetin e tij si shtet. Do të dëshiroja që shtetit shqiptar të na ndihmoj më shumë.


ABC nr.25-Mentor Nazarko24.02.2006

Nuk ka komente:

Shqiptaret myslimane shtypen revolten e arvaniteve ne More

Shqiptaret myslimane shtypen revolten e arvaniteve ne More
10.000 shqiptare myslimane te drejtuar nga Sulejman Çapari shtypen revolten greko-arvanite te viteve 1768-1770. Kete e provon edhe letra e meposhtme e shkruar nga vete Kollokotroni.

Trupat Serbe duke internuar shqiptaret ne burgjet e Beogradit 1912

Trupat Serbe duke internuar shqiptaret ne burgjet e Beogradit 1912

MASAKRAT E KRYERA NGA SHQIPTARET ORTODOKSE, ARVANITO-SULIOTE NDAJ ÇAMEVE. (Pjesa e pare)


MASAKRAT E KRYERA NGA SHQIPTARET ORTODOKSE, ARVANITO-SULIOTE NDAJ ÇAMEVE. (Pjesa e pare)

SHKRUAN : ABEDIN RAKIPI

Pasi per 500 vjet rresht i mbajtem nen sqetullen tone, hengren e pine ne fshatrat e shtepite tona, na gjunjezoheshin sa kohe kishin nevoje per ne, na kerkonin te beheshim vellam me ta, sepse kishin nevoje per perkrahjen tone ne çameri, por ja sesi u sollen ata me ne gjate gjenocidit ku nenat dhe motrat tona u shfarosen. Keto jane vetem disa nga qindra deshmite qe do te vijojne qe do te tregojne qarte sesi ortodokset shqipfoles ishin drejtuesit dhe indikatoret kryesore te grekeve ne çameri. Keto deshmi dhe qidra te tjerat qe do te vijojne jane ne kunderpergjigje akademike, per sharlatanin ISUF HAJREDINI, qe me genjeshtrat e tij do ti bejne çamet sot te puthen me vrasesit e baballareve te tyre ne çameri. Keta pra zoti Isuf jane vellezerit tane ortodokse.


(1)Muhamet Hodo Mehmetin me porosi te priftit te Karroqit Vasil Xanit (shqipfoles ortodoks) e vrau Marko Goga(suliot shqipfoles) paksa poshte Karroqit. (Treguar nga Merso Birbil Xhaferri nga Ninati dtl. 1887).
Musa Hamit Demi (dtl. 1878) dhe Shuaip Mete Çanua (dtl. 1886) te dy nga Filati tregojne se, shqiptari ortodoks Vasil Kollovoi nga fshati Sotire se bashku me nje çete gjakataresh si vetja pas Luftes Ballkanike qarkullonin neper Çamerine Verilindore pas asnje lloj ndrojtjeje; ne te njejten menyre si qarkullonte çeta e Çil Mastores, Nikolle Qamos, dhe ajo e Rexhenjve(te treja çetat te perbera dhe komanduara nga shqipfoles ortodokse) ne Çamerine e mesme lindore. Keto çeta u bene tmerri i çameve muslimane. Ata vrisnin e prisnin ne mes te dites ne sy te pushtetareve greke te cilet nuk i ngisnin fare, sepse ata ishin pjese perberese e tyre. Ne vitet 1913-1914 therren ne Kangjele (pllaje ne anen lindore te Filatit) Abdul Abazin e Hasan Dojaken, te dy nga Filati. Po ne vitet 1913-1914 vrane dhe therren mulla Sulejman Mushin nga Galbaqi, dhe Ilmaz Bello Sulon, Sami Sulejman Hoxhen, Sulejman Dule Çuçon, Shaban Sadush Taren, Shaban Zerre Banin, Shefqet Sulejman Hoxhen, dhe Xhaferr Isuf Xhaferrin, te gjithe nga Janjari. Po ne ato vite vrane edhe Beqo Kasimin nga Minina. Ne Shtator-Tetor 1917 shqiptari ortodoks Vasil Kollovoi bashke me çeten e vet dhe ate te Rexhenjeve kapen ne Shkalle te Zerjanit Qazim Haxhi Lazen, nga Lagjia Zenelat e Filatit dhe te birin e Shuhan Rushanit nga fshati Picar; i pari prej Gurreze po kthehej per ne vendlindje, kurse i dyti po shkonte ne Filat. I thelezuan prane Pjadhulit, qe tu kallnin daten dhe ti mbyllnin brenda shtepive te tyre banoret e fshatrave muslimane te Shkalles se Zerjanit. Te verteten mbi kete gjakesi e nxorren dy horofillake te rrethkomandes se Filatit, duke u fjalosur ne njeren nga kafenete e qytetit, pyetjes se njerit, tjetri ju pergjigj me gjysem zeri : E çe do qe te diç? Vasil Kollovoi me Rexhenjte i hasposen (zhduken) po rri e mos u ndiej. (Deshmi e M.H.D. dhe e SH.M.C.)
Adem Beqir Maksutin nga Paramithia ne vjeshte te 1917 e vrau tek mulliri i Huvjanit( prane Paramithise) Nikolle Kondoi nga Karjoti(shqiptar ortodoks) i cili ishte vene ne sherbim te asfalise greke si ndihmes polic.
Feti Ahmet Dodin 20 vjeçar nga Paramithia e po ate muaj e vrau ne Lefterhuar, Lefter Jani(shqiptar ortodoks)
Xhelal Musa Isufin 50 vjeçar nga Paramithia e vrane te krishteret e Popoves (fshat shqipfoles ortodoks ne linje te Paramithise. ( Treguar nga Riza Nexhip Kali nga Paramithia dtl. 1906)
Ramadan Taho Tahon e picarit 19 vjeçar e therri (1918) Vasil Kollovoi ndermjet vendlindjes dhe fshatit Pjadhul(Shkalle e Zerjanit); tok me te therri edhe djalin e Haxhi Lazes nga Filati. (Treguar nga Islam Omeri dhe Mehmet Hasan Sulejmani nga Picari.)
Ne vjeshten e dyte te 1918-s Vasil Kollovoi me shoket e tij, Jan Kaçarrin(shqiptar ortodoks) nga Karroqi, dhe te birin e Jan Koçonit(shqiptar ortodoks) nga Pallambai ne fushe te Mungulit vrane bujkun Duro Sulejman Mero nga Ninati.
Çeta e kryesuar nga Gole Manxhari (prej fshatit Kellez) i vetembiquajtur Ligor Farmaqi me 27.07.1912 se bashku me çeten e tij futen dhelperisht ne kllape kryetarin e shoqerise shqiptare Bashkimi ne Janine kur ai doli nga fshat çifligu i vet Çudille dhe po shkonte ne fshat-çifligun tjeter te tijin Radhotop. Ata e thelezuan pa asnje meshire duke ja bere trupin copa copa. (A. Livadheos, “I prodhromi tis Apeleftheroseos ton Joaninon” Athine 1964 fq. 11)
Ne Gurrez shqipfolesi Thoma Pituli nga Gumenica dhe çeta qe ai drejtonte lidhen pas nje shtylle Muho Abdi Fetahun nga Grikohori dhe pasi e njomen me vajguri e dogjen per se gjalli. Thoma Pituli dhe pasuesit e tij thelezuan ne Stanel edhe Idriz Jaho Fetahun. Po ashtu Muho Maze Fetahu u masakrua nga Thoma Pituli. Te tre Fetahenjve para vrasjes se pari ju qiten syte, ju prene veshet, hundet, gjuhen, organet gjenitale. (Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 722)
Njerezit mbeshtetes te Gjirokastritit Dhimiter Fandi i cili ishte ne sherbim te asfalise greke pas vrasjes se tij nga atdhetaret çame te grupit “Vellazeria” i zune prite Sulejman Abullah Memushit nga Galbaqi pasi ja ndane trupin me kama ne kater pjese ja varen neper deget e rrapit aty prane. Nje te mituri qe shtangu nga sa pa aty prane i thane : Te erdhi lik per Mulla Sulejmanin ? Me erdhi belbezoi ai. Eh edhe ne na erdhi per Dhimiter Fandin. (Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 718)
Cil Banua, Foto Ligori dhe Ligor Kosten(te tre shqipfoles ortodokse) nga Cangari ne gusht 1935 vrane 30 vjeçarin Omer Sako Omerin.
Nikolle Kosta e Thoma Fotaqi nga Lugati me 25.06 1928 ne Krua te Gunadhes vrane 23 vjeçarin Abdurrahman Xhafer Bejdon.
Vangjel Jani nga Horistjani dhe shqiptaret ortodokse grekomane qe ai drejtonte ne vitin 1923 ne “Dhrom i Madh” (vend ndermjet Dhrohomise dhe Karbunarit) therren 25 vjeçarin Muharrem Lul Hasanin. (Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 689)
Me 18.12.1924 Aleks Paci nga Bejdeshati, Cil Mastora, e Nikolle Qamua nga Horistjani te vendosur qellimisht ne Dhrohomi-Kristo Duca nga Koroni, Kristo Pula nga Karjoti, Irakli Sulioti, etj ne “Graven e Karaxhait” vrane 29 vjeçarin Haziz Lul Hasanin.
Aleks Paci nga Bejdeshati vrau ne majin e 1925 prane stanit te Ligor Kostes nga Cangari Beqo Mulla Qamilin.
Ne majin e vitit 1943 Miho Ligori, Stavro Nikolla, te bijte e Irakli e Niko Suliotit (te peste shqipfoles ortodokse nga Bejdeshati) ne varrezen e Fsakes vrane Reshit Hazbi Hasanin.
Cil Mastora e Nikolle Qamua ne 1919 vrane Rexho Hasan Baxhanin, tek po leronte aren e vet.
Ne tetor 1943 Koço Nikolla nga Vejniku dhe çeta e tij vrau ne anelumin prane fshatit Zelese Rexhep Hamza Zeqirin.(Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 690)
Ne perleshjen e viteve 1912-1913 Nuredin Dema vrau xhaxhane e kapitenit famekeq shqipfoles Delijanaqit, i cili do te masakronte nje numer te madh çamesh me vone. Edhe xhaxhai i tij ishte gjakatar progrek si i nipi.
Sulejman Subhi Dino u vra nga Kollovenjte ne 1918 ne qafe te Plakotise(Markat) se toku me dajen e tij, Met Duçen.
Ne 18-19 Mars 1918 Andon e Miço Hajrudhusha, Neço Pilua, dhe Spiro Ganja nga Pleshavica, dhe Sotir Xhinga nga Povlla therren dhe thelezuan Osman Bilalin. Kur e gjeten bashkefshataret e tij koka i mbahej ende tok me trupin nga nje rripth lekure e zverkut; trupi dhe pellembet e duarve, tere te çara. ( Treguar nga Janjaritet Harun Shipe Mehmeti, Malo Xhelil Tena, Ilmaz Selmani dhe Mustafa Abaz Rumanua)
Ne 27.06.1944 Taq Shtrungari therri lemeritshem ne “Prroin e Shametes” Fuat Prronjon dhe te birin Muhametin. Taqin per shume vite me rradhe e kishte mbajtur Fuati me buke por Taqi e masakroi. Pasi i theu parakrahet dhe kercinjte e kembeve ia shine mishin e trupit duke e rrahur lakuriq me shkop te veshur me kunja metalike.(Fletorja Perlindja e Shqipnies nr. 12 dt. 8/21. 02.1944)
Kosta Lolo Vaso, shqiptar ortodoks nga fshati Mursi kishte ngritur qellimisht nje dyqan ne Konispol, duke u fshehur pas emrit te tregtarit, zhvillonte nje veprimtari te terbuar ne sherbim te Greqise. Ate e vrau Halit Dalani nga familja e shquar atdhetare çame e Daljanejve. Miku familjar i Halitit ortodoksi shqiptar Petro Goga e futi ne kurth duke e ftuar te shikonin fushen, kanalizimet etj te fshatit, dhe e kaloi qellimisht ne vendin ku qe ngritur prita nga shqiptari ortodoks Sotir Lolo Vaso nga Mursia. Duke e qelluar pabesisht e vrane ne pjesen e fushes te quajtur Kandale. ( Treguar nga Ahmet Xhemaliu, Brahim Shaban Mullai, Mehmet Alushi, Nexhip Baçja, dhe Safet Cokalli, te peste Konispolite.)
Vangjel Xhirmiu dhe Aleks Paci vrane ne 1925 ne fshatin Cekurat Galip Lilajn, Gjyzel Shaho Shuaipin, dhe Habib Abdurrahman Bibon. .(Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 506)
Ne plot shtepi Paramithitesh sherbenin prej vitesh vajza te krishtera shqiptare nga Frari dhe Çamofshatrat. Si te tilla ato dinin gjithçka ne maje te gishtrinjve te dores. Pak jave para gjemes se 1944 me shkaqe te ndryshme brenda 2-3 diteve, me lloj-lloj genjshtrash ato u terhoqen te gjitha nga shtepite ku ato sherbenin. Perse ? Hamendjet me te peraferta te çojne ne dy perfundime : ja per tu treguar çdo hollesi qe u duhej gjakatareve, ja per te mos u ndodhur aty diten e gjemes nga frika e ndonje hakmarrjeje. Pra ato ishin ne dijeni te plote te gjemes qe do te ndodhte.
Shqiptaret ortodokse te fshatrave çame Foto Kiço, Kristo Foti, Koço Nikolla, Lefter Shtrungari, Nikolle Çeno Nikolle Skapera, dr. Spiro Kurti, nen urdhrat e Major Kranjait pas nje mbjedhjeje ne Mitropolin e Paramithise dolen neper rruge e njoftuan : Urdherohen te gjithe ata qe kane arme ti dorezojne menjehere, se qetesine do ta mbaje ushtria. Askush mos te kete frike. Kedo e quajme vella ; duam te bashkepunojme dhe te ndihmojme njeri tjetrin. Rreth mesdites çetat e perbera nga ekstremistet ortodokse shqipfoles ne sherbim te Greqise te perbera nga Çomenjte, Dokenjte, Pandazenjte(suliote), Dhimo e Sotir Pasko, Kristo Manuri, Petro Bazakua, Thoma Façua, Prift Andoni, teshaqepesje Athina Paço, samareberesi Çil Çoni, Cil Kutupi, Din Jot Barba, vellezerit Dhimo e Gaq Pashko(nga familja e te cileve rrjedh edhe familja e grekomanit te terbuar Gramoz Pashkos qe ska lene gur pa kthyer permbys ne Shqiperi), Dhimo Kasari, Jan Kulla, Jorgaq Boçari, Sotir Boçari(niperit e te sterfolurit Grekoman Marko Boçarit), Jot Keno, Kalope Baburi, Koste e Nikolle Kulla, Nikolle Paço, Nikolle Rafti, Stavro Kasari etj. Keta vrares se bashku me ushtrine greke kryen masakren e tmerrshme te Paramithise. Por ishin ata qe e drejtonin ushtrine greke sepse vetem ata e njifnin qytetit me imtesi sepse kishin vite qe i hanin buken çamit, dhe kur erdhi momenti e therren si dash.
Duke kerkuar shpetim si i mbyturi qe kapet nga floket e tij, plot çame dyndeshin neper shtepite e te krishtereve zotimemarres, si ne ate te Jot Barbes etj. Por per habine e tyre ata vete ua hanin koken te paret, duke i therrur dhe masakruar. Keta sadiste motren e Hasan Behlulit, tre djemte e Hasim Dinos, nder ta dhe nje 5 muajsh- te shoqen dhe 2 bijat e Rexhep Malit, Ihin dhe Lihin i gozhduan me gozhde ne murr si Krishti ne kryq, dhe pasi therren Mulla Çenin argetoheshin me te bijen e tij. (Fletorja “Zeri i Çamerise” nr. 7 Tirane dt. 8.10.1946, fq. 2)
Andon Doko, Koste Rafti nga fshati Lugat i çamerise mberthyen dhe burgosen Shefqet Sulejman Himin(dtl. 1926)
Hare e Nikolle Çoni nga fshati i krishtere Hojke i çamerise, Vangjel Doko, Koste Rafti etj pasi hengren e pine rreth 2-3 ore rresht ne shtepine e myftiut Hasan Abdullahit therren ate, te shoqen, te bijen, dhe te birin.
Taq Shtrungari thelezoi 80 vjeçarin Shaban Gaxirin, e plot te tjere; tregon sesi u fsheh setoku me Ilmaz Muhtarin, dhe Tahsin Muhedinin, mes trareve ne tavan, dhe sesi e nxorri pabesisht miku i tij shqiptar ortodoks Thoma Faço.(Deshmia ruhet ne arkivin personal te Ibrahim D. Hoxhes)
Fatime Prronjo per te shpetuar te bijen Shuquranen nga perdhunimi i Dhimo e Sotir Paskos u dha atyre gjithe çkishte 30.000 dhrahmi, 2 gjysme lire floriri, nje pale vathe ari, nje unaze floriri, dhe çdo send qe u pelqeu. (Fletorja Bashkimi nr 678 Tirane, dt. 4.3.1947 fq. 2)
Rina, gruaja e Foto Raftit u tha zervistev qe Hasan Abdullane ta benin copa-copa.
Koço Nikolla nga fshati Vejnik pasi hengri e piu te shtepia e muftiut Hasan Abdullahit bashke me disa oficere greke, qete qete u çua morri nje gershere qe gjeti ne raft dhe duke qeshur ju afrua muftiut, dhe i tha : Me kete gershere njerzve te tu, do tu presim hundet, veshet e do tu qitim syte. Me te vertete do te beni ate qe thua tha muftiu? Me te vertete, pse per genjeshtra kemi ardhur ne ketu? tha Koçua i egersuar. (Viset kombetare shqiptare ne shtetin grek Ibrahim D. Hoxha)

FILLIMET E GJENOCIDIT CAM MASAKRA E DERVISHANES 1772


FILLIMET E GJENOCIDIT ÇAM
MASAKRA E DERVIZIANES (DERVISHANES) 1772

SHKRUAN : ABEDIN RAKIPI

( Studiues i çeshtjes çame)

Banoret e nje fshati ne krahinen e Sulit te Siperm mohuan krishterimin dhe pranuan islamin. Duke qene se ata pranuan islamin, ata krijuan edhe shume marredhenie te mira me fshatrat e tjera çame te Sulit te poshtem. Shkembime te ndryshme tregtare, ekonomike dhe martesore filluan te beheshin me fshatrat e tjera muslimane te Çamerise dhe sidomos te Paramithise, dhe Margelliçit qe ishin perkatesisht dy, dhe nje ore e gjysem larg nga kryeqendra e Sulit te siperm ku jetonin edhe kleftet ortodokse Suliote. Me lidhjet martesore, dhe shkembimet e ndryshme tregtare ekonomike numri i banoreve te fshatit kaloi nga 100 ne 200 familje muslimanesh çame. Suliote qe kontrollonin gjithe krahinen me briganderine e tyre nuk e kishin me sy te mire pranimin e fese se Osmaneve dhe Çameve nga ky fshat. Ata disa here kishin provokuar banoret e ketij fshati duke vrare banore te pafajshem, dhe duke i marre vajzat e reja si robina ne malet e tyre. Por fakti kryesor ishte se Suli i siperm ishte kthyer ne nje ferr per çamet muslimane dhe per Turqit ishte i pakontrolluar dhe jashte autoritetit te Perandorise Osmane. Ne kete menyre te gjithe banoret e Dervizianes e dinin se nuk kishte askush per ti mbrojtur ata dhe duke qene se ishin te rrethuar nga te gjitha anet nga Suliotet ata ishin te detyruar qe ti paguanin haraç Sulioteve. Por Suliotet nuk mjaftoheshin vetem me haraçet dhe me taksat qe ju kishin vene çameve te Dervishanes por ata rrembenin shpesh edhe vajza te reja çame muslimane, dhe i merrnin me vete ne shtepite dhe kishat e tyre. Bile ata i perulnin shume çamet e Dervishanes duke i share per faktin se kishin pranuar islamin dhe duke i quajtur tradhetare te Kryqit. Keto çnderime te padurueshme bene qe çamet mos te duronin me dhe ngrinin krye kunder krimineleve ortodokse Suliote, dhe te vrasin disa prej tyre kur ishin futur ne fshat per te grabitur pasurite e çameve. Suliotet kete rast e prisnin me zell te madh ndaj edhe te mbledhur ne nje nga kishat e Sulit ne 26 Korrik 1772 ne diten e celebrimit te Agia Paraskivia ( Shen Parashqevis) zgjollen 700 luftetare per te masakruar fshatin rebel musliman. Sapo arriten ne fshat ata sulmuan fshatin nga te gjitha anet, dhe duke qene se burrat e fshatit nuk ishin ne gjendje te parballonin sulmin e Sulioteve, per shkak te numrit te tyre te paket, dhe te befasise se Sulioteve, fshati rra ne duart e Sulioteve te cilet pa asnje pike meshire i therren te gjitha burrat dhe djemte e rinj te fshatit duke mos lene asnje pa e kaluar ne thike, dhe pa ja prere koken. U lane gjalle vetem femijet grate, dhe plakat sepse edhe burrat pleq u kaluan ne thike dhe u therren. Pasi rrembyen te gjitha vajzat e reja çame ata menjehere deportuan te gjithe te mbijetuarit e masakres se Dervishanes duke i debuar ata nga Krahina e Sulit. Te gjithe grate, dhe jetimet e mbijetuar te Dervishanes u vendosen, ne Arte dhe nje pjese e konsiderueshme e çameve te Artes e kane origjinen nga Dervishana ose Derviziana ne greqisht. Fshati pas deportimit dhe masakres se çameve u popullua nga Suliotet. Pas maskres se Dervishanes governatori i atehershem i Artes i shpalli lufte Sulioteve i indinjuar nga masakra e vellerzerve te tij te gjakut dhe te fese, çamet. Kjo masaker shenon nje nga masakrat dhe spastrimet e para etniko-fetare te gjenocidit çam dhe ishte orkestruar nga kleftet Suliote nen urdhrat e kishes ortodokse greke. Kjo masaker do te shenonte therrjen, çnderimin dhe deportimin e 200 familjeve çame muslimane, fshati i te cileve do te popullohej pastaj nga kleftet Suliote. Eshte per tu theksuar fakti se nje nga familjet qe banonin Sulin ne ate kohe ishte dhe familja e Tusas Zerva, familje nga e cila rrjedh edhe Napoleon Zerva i cili gjate luftes se dyte boterore do te perfundonte vepren famekeqe te filluar nga stergjysherit t tij duke masakruar gjithe çamet dhe duke i deportuar nen hijen e thikave, grate dhe jetimet çame mbetur pa burra, dhe baballare. Ne te njejtin vit, pra 1772 Kapedan Sulejman Çapari nga familja fisnike e Çaparenjve te Luaratit ne Çameri ne krye te 9000 çamerve do te rrethonte Sulin, duke vrare shume klefte Suliote dhe duke djegur Sulin por pas djegjes se Sulit Sulejmani kampoi ne malet e Sulit dhe u sulmua ne befasi dhe u fut ne kurth nga kleftet Suliote nen komanden e strategeve ruse, te cilen kishin organizuar edhe kryengritjen e Morese ne vitet 1768-1770, kryengritje kjo e shtypur po nga Kapedan Sulejman Çapari ne krye te nje ushtrie prej 10.000 shqiptaresh ku pjesen derrmuese te saj e perbenin çamet. Eshte shume e rendesishme per popullsine çame te emigruar nga vatrat e saja, dhe me banim momentalisht ne Shqiperi apo gjetke qe te vihet ne dijeni se gjenocidi çame nuk ka filluar ne 1821 me revolucionin grek ku Suliotet dhe Greket filluan te masakronin te gjitha fshatrat jugore te Çamerise, as ne 1913 ku pas shembjes se Perandorise Osmane te gjithe çamet e Janines, Artes, dhe ata te Çamerise lindore, jetuan makabrat me te tmerrshme nen hijen e thikave dhe kryqit, as ne 1944 me masakren e madhe te Suliotit Napolon Zerva por shume dekada me pare, ne vitet 1750 kur çami Seit Çapari nga familja fisnike e Çaparenjve te Luaratit ne Çameri, dhe Delvinioti Mustafa Koka do te rrethonin Sulin, duke vrare shume Suliote, sepse keta te fundit i kishin vene taksa muslimaneve çame te Margelliçit, dhe nqs keta te fundit si paguanin ata kryenin krime nga me monstruozet. Edhe Ali Pashe Tepelena sulmoi Suliotet sepse keta te fundit kishin sulmuar fshatrat muslimane te Çamerise, gjate mungeses se Aliut, dhe me sakte fshatrat e Margelliçit qe eshte nje ore e gjysme ne kembe nga malet e Sulit. . Po te lexojme historine e Çamerise do te kuptojme qarte se çamet pjesen derrmuese te luftes se tyre e kane bere kunder Sulioteve dhe Arvaniteve, duke qene se keta te fundit luftonin per kryqin dhe per nje Greqi te Madhe, ndersa çamet per Çamerine, dhe mosvaresine e tyre nga kleftet Suliote dhe nga kuçedra ballkanike, (Kisha Ortodokse), te cilet luftonin per nje Greqi te Madhe, ose Megali Idea deri ne lumin Shkumbin, ndersa çamet dhe Shqiptaret e tjere per Shqiperine dhe Çamerine deri ne Arte.

SHKRIME KRIJIMTARI DHE LETERSI ÇAME