e mërkurë, 29 tetor 2008

FALLSIFIMET E GREKOFILIT ARBER THESPROTI


Arber Thesproti ne manipulimet e tije rreth Aga Prronjos se Paramithise ne shkrimin e tij
Besnikeria dhe trimeria e Aga Pronjos se Paramithise
shkruan si me poshte per te:

Kryengritjet e shumta te Epir, si kunder Pashait te Janines, por edhe kunder otomanve, kane patur si promotor te tyre agallaret e Camerise. Nje nga figurat me karizmatike dhe me te ndritura qe ka bere emer ne 1790-1820 ka qene dhe Aga Pronjua i Paramithise. Pa mbeshtetjen, besen dhe miqesine e heronjve te Camerise, suliotet nuk do te ishin keta qe jane sot. Ja se si e pershkruan fillogreku William Plomer heroin, again e Paramithise:
“85 vjece, nje trup gjigand, me nje mjeker te te gjate dhe te bardhe, mbante mbas vetes se tij 11djeme, me i vogli 30 vjece dhe me i madhi 60 vjece, te gjithe gjigande dhe te forte si Aty i tyre”
A ka pershkrim me te bukur se ky i portretit madheshtor te agait te Paramithise, Aga Pronjos?

Shkrimin e Arber Thesprotit mund ta gjeni ne linkun
http://shiqo.grafikshqip.com/?p=38


Ndersa Isuf Bajrami ne shkrimin e tij

"Vëllamëritë e martesat forconin kompaktësinë çame" shkruan si me poshte por kesaj here jo per AGA PRRONJON por per SULEJMAN ÇAPARIN:

Bartholdy është një ndër studiuesit e parë që na e përcjell të konkretizuar këtë dukuri. Ai thotë se në mbrojtjen e Artës dhe rrethinave e saj, ishte caktuar Sulejman Çapari, një burrë 85-vjeçar me shtat të lartë, gjigant, që nuk kishte asnjë shenjë tjetër të pleqërisë, veçse mjekrën e bardhë si dëbora. Bartholdy më tej dokumenton: "Sulejman Çapari shoqërohej nga 12 djemtë e tij, që ishin nga 30 deri në 60-vjeç dhe që shquheshin të gjithë për shtatin e lartë, sikur i ati, dhe po ashtu shquheshin për kurajon dhe forcën e tyre të jashtëzakonshme.

Shkrimin e Isuf Hajredinit per verifikim mund ta lexoni vete ne linkun e meposhtem:

http://www.zemrashqiptare.net/archive/view/4831/

Pra siç e shikoni edhe vete keta dy autore perdorin te njejtin pershkrim per dy persona totalisht te ndryshem, njeri aga i Paramithise ndersa tjetri aga i Margelliçit. Keta dy autore nuk ndalen me kaq, sepse per te njejtin pershkrim bere dy personave totalisht te ndryshem perdorin edhe dy burime historike te ndryshme, ose me sakte dy emra historianesh te ndryshem qe jane
1 Per Isuf Hajredin Bartholdy
2 Per Arber thesprotin William Plomer.

Eshte e sigurt qe keta dy njerez bejne shkrime por ne fund te shkrimeve nuk japin asnje refere"nce historike, qe konsiston ne faqen, autorin, titullin e vepres vitin e botimit etj. Por ajo qe te ben pershtypje eshte se keta dy pseudohistorina qe bejne shkrime mundohen ti shesin ato si te verteta, dhe fakte te ndodhura vertete, por ja qe ndonjehere nuk dine as te fallsifikojne si duhet. Ne kete ballafaqim te ketyre dy shkrimeve del qarte se njeri ose tjetri nga keta te dy genjen, ndaj lexuesit e nderuar duhet te kene shume kujdes se çfare lexojne dhe mos ti besojna kunder shkrimet e propagandisteve internetike nqs ato nuk kane referenca historike ne fund.

KY ESHTE NJE NDER FALLSIFIKIMET E SHUMTA QE KETA FILO-SULIOTE TE TERBUAR kane bere ne dem te çeshtjes çame, Zoti e di sesa te tjera do te zbulohen me pas. Ju bej thirrje ketyre dy pseudohistorianeve qe te sqarojne opinionin publik per kete gafe te tyre.

Per Forumin Abedin Rakipi

e hënë, 27 tetor 2008

AJUA( SHENJTORI) DREDHITE GREKE


Kishe greke ne Paramithi




“ÁJUA”(“Shenjti”).

SHKEPUTUR NGA ENCIKLOPEDIA JUGSHQIPTARE E IBRAHIM D. HOXHES


Dredhi e kr. a-f., e shpikur në ½ e 1910-s; nëpërmjet saj ata mblodhën shuma të mëdha të hollash, me të cilat armatosën dhe paguan andartët që futën në Çamëri dhe viset e tjera shqiptare. Për të Sali Çeka shkruante se në fshatthin Sevastúa -çiflik i familjeve paramithite: Bako, Bollati e Kali- një bari i mbajtur(ulok), kur po flinte iu paskësh shfaqur “shënjt” Kozmai, armiku më i tërbuar i shqiptarëve; ai i paskësh thënë: “Ti Perëndia të njohu shenjt. Thuaju fshatarëve të bëjnë këtu një kishë”. Të nesërmen pa gdhirë mirë, Kolua -tanimë “i shënjtëruar”- u përrallisi mrekullinë, e cila në të vërtetë ishte shpikje e dhespotit të Paramithisë. Ai, kur po i binte vendit me hunda për të përmbushur porositë e asfalistëve të grumbulluar në përfaqësinë qeveritare greke në Janinë e mitropolinë e atjeshme si edhe në atë të Paramithisë, kishte shpikur
shënjtorin. Kisha u ndërtua shpejt e shpejt, po doemos jo nga bujqit varfanjakë(çifçinj) të jo më shumë se 10 shtëpive. Ishte thesari i asfalisë ai që për të kishte çelur grykën, si edhe për çdo rast tjetër të këtillë. Kolua tok me koleshën 20-vjeçare(tani të shpallur motër) dhe i shoqëruar nga 4 “priftërinj”, bëkish çudira: “shëronte” 200-300 të sëmurë në ditë. “Priftërinjtë”, duke bërë sikur po kryenin detyra kishëtare, hetonin shqetësimet e rrëfyesve; rrëfimedëgjuesit ia tregonin fshehtazi Kolos. Të nesërmen të sëmurët shpiheshin para tij; duke i puthur duar e këmbë, i luteshin t’i shëronte. Të dalit para tij, Kolua i thoshte: «Ke bënë akcilën mëkatë; që të shëroneç, lipset të agjëroç 8 ditë, të japiç aq e kaq para këtu në klishë dhe të biç këtë e atë shërbim për kombësi».
Për të fshehur të vërtetën, Kolua, “motra” dhe “priftërinjtë” gjatë ditës e shuanin urinë me nga një kafshitë kuleçesh të shpënë nga të sëmurët; njëkohësisht mblidhnin paratë dhe sendet e tjera me vlerë të marra prej tyre. Kurse gjatë netëve –pasi të sëmurët i kishte zënë gjumi- Kolua dhe kolésha me rrenacakët e tjerë, ia shtronin për 7 palë qejfe me mish të pjekur, verë nga më e mira dhe gjellë të zgjedhura, të gjitha të shpëna nga të sëmurët. Kurse paratë dërgoheshin në mitropoli dhe përdoreshin për armatimin dhe mbajtjen e andartëve.(“Korça” nr. 11(36), dt. 3(16).6.1910). Lidhur me këtë dhelpëri asfaliano-kishëtare, Musa Demi në letrën e vet shkruante: “Me habi të madhe shohim dhespotin e Paramithisë të marrë barinj, t’i njohë shënjtër dhe t’i vërë nëpër kisha. Këtë herë që kish dalë nëpër fshatra tha se Kolua është me të vërtetë shenjt. Vraponi të
shihni mirësi. Tek ajua në Sevasto mbledhin më shumë se 50 lira ditën. Arka është në mitropoli...”(“K.” nr. 16, dt. 8(21).7.1910).
Në nr. 83 dhe 84, dt. 14(27).6 dhe 28.6(11.7).1910 të fletores janinase “Zgjim i Shqipërisë”, duke u tallur me dhelpëritë greke, vërente: “Komíta(kometa “Haléi” që asokohe kaloi afër tokës –I.D.H.)...duket që na la ca mikrope shënjtërimi-evliallëku, sepse në kaza tonë kanë zënë të dalin ca shënjtorë, të cilët shërojnë çdo lëngatë...Bota po u japin dhurata...Këto të holla duket që mblidhen për shënjtorët...”.

GREBENÈJA BEQIR


GREBENÈJA, FIQRI BEQIR(1882-1914).

Shkeputur nga Enciklopedia Jugshqiptare e Ibrahim D. Hoxhes


Lindi në Grebené. Mbaroi shkëlqyeshëm shkollën e lartë ushtarake; u ngjit deri në gradën jarbaj(n/kolonel) dhe në detyrën komandant allaji(regjimenti). Përkrahu kryengritjen e vitit 1908 për rrëzimin e sulltan Abdul-Hamidit, vendosjen e një rendi kushtetues për sulltanatin dhe të drejta të veçanta për kombin shqiptar dhe Shqipërinë. Lidhur me këtë të vërtetë, në kujtimet e veta shkruan: “Po kuptohej haptazi se për të vazhduar jetesën e saj në Rumeli, kombësia turke ka nevojë për Shqipërinë e pavarur”.(N. P. Allpan, e N. Kaçi, “Shqiptarët në perandorinë osmane”, Tiranë, 1997, fq. 99). Gjatë Luftës Ballkanike me regjimentin e tij luftoi në ballin lindor për mbrojtjen e Janinës. Kur ushtria greke mundi të zinte Grebenénë, në krye të regjimentit të vet njësinë e atjeshme greke e goditi befas aq rreptësisht, sa ajo ia theri vrapit nga sytë, këmbët. Dhe, kur u
dha urdhri për dorëzimin e Janinës, B.G. po në krye të regjimentit të vet, i pasuar edhe nga një shumicë ushtarësh, n/oficerësh dhe oficerësh shqiptarë prej regjimenteve të tjerë që s’pranuan të dorëzoheshin –kryesisht çamër- çau nëpër ushtrinë greke dhe doli në Konicë, ku qëndronte ende shtabmadhori i armatës Osmane të perëndimit, Halil pasha Kolonja. Në maj 1913 u dëbua prej Shqipërie nga qeveritë evropiane, duke i lënë kështu shesh të lirë ushtrisë greke të zinte Beratin dhe t’u afrohej Elbasanit e Vlorës. Në krye të një grupi oficerësh dhe ushtarësh shqiptarë ne Perandorine Osmane në dhjetor 1913 nga Stambolli arriti në Shkodër; ditët e pastajme zbriti në Durrës dhe më 25 dhjetor në Vlorë. Sipas porosisë së kryeministrit turk, Qamil Pashait, u lidh me Ismail Qemalin dhe i parashtroi atij çka ishte parashikuar: Heqja dorë prej pavarësisë së shtetit shqiptar, krijimi i një njësie
shtetërore tërëshqiptare brenda sulltanatit osman, krijimi i një lidhjeje ushtarake ndërmjet Bullgarisë, sulltanatit osman dhe Shqipërisë. Lidhja ushtarake në fjalë do të godiste ushtritë pushtuese greke, malëzeze e serbe dhe do t’i përzinte nga tërë vendet e pushtuara që s’ishin të tyret. Mjerisht këto përgatitje u nuhatën nga Komisioni Ndërkombëtar i Kontrollit në Shqipëri; rrjedhimisht me urdhër të tij më 9 janar 1914 Beqir Grebenéja dhe tërë shoqëruesit e tij u arrestuan.(N.P.Alpan. “Basiret”, Ankara). Lind pyetja: kush kallëzoi për këtë plan të fshehtë? Kjo ka mbetur ende e panjohur, po doemos që një dorë fuqie kundërshtare e qiti në shesh.. Në letrën me dt. 26.12.13 dërguar nga Vlora dhe botuar në “Liri e Shqipërisë” nr. 91, Sofì, dt. 31.I(13.I).1914 ku flitet mbi këtë çështje, ndër të tjera thuhet: ”Lajmi që erdhi nga Stambolli në Kontrollorët thosh se këtej u nisën me
vapor austriak nja 150 vetë”. Më 18/31.I.1914 gjyqi ushtarak i kryesuar nga gjenerali hollandez, Dever e dënoi me vdekje dhe, në kundërshtim me çdo ligj ndërkombëtar mbi ushtarakët, kërkoi varjen e tij.(Kalendari “Shqypja”, Shkodër, dt. 1915). Gjyqi në fjalë 9 nga oficerët shoqërues të B. G. i dënoi me nga 15 vjet burg secilin, 6 me nga 5 vjet, 4 me nga 3 vjet, një 4 muaj dhe 4 i liroi. Ndërkaq la në burg edhe 13 ushtarë. Ismail Qemali u shtrëngua të jepte dorëheqjen dhe të largohej jashtë vendit. Humbi kështu rasti i fundit që Shqipëria të mos mbetej e tëra, po e bërë nga ndërkombëtarët thela-thela, të përjetonte zgjedhën dhe skllavërinë greko-serbo-malaziase. Vendimi mbi B.G. nuk u zbatua, sepse K.N.K. vendimin përfundimtar u la të jepej nga princ Vidi që pritej të vinte së shpejti mbret në Shqipëri(“L. e SH.” nr 91, S., dt. 31.I(13.2).1914). e fali, po qeveria e tij e komanduar nga K.N.K. e
dëboi. U kthye në Turqi dhe po atë vit u vra në Anadollin Lindor gjatë luftimeve kundër ushtrisë mësyese ruse.

FILIQÌ ETERÌA SHOQERIA GREKPERHAPESE


FILIQÌ ETERÌA(Shoqëria e Miqve).

SHKEPUTUR NGA ENCIKLOPEDIA JUGSHQIPTARE E IBRAHIM D. HOXHA


Eshte nje shoqeri grekperhapese. Në Enciclopedia Italiana XVII, Milano, 1933, fq. 902, thuhet se në fillim të q. v. 19 vjershëtari thesalian, Ringa Fereos kishte shpallur thirrjen: “Ngreuni, o bij të grekëve!”; ndërkaq po përpiqej të krijonte një shoqëri në përkatësi të thirrjes në fjalë. Duke u vërtitur poshtë e përpjetë Evropës për të gjetur përkrahës, u kap në Trieste nga policia austriake; kjo ua dorëzoi pushtetarëve osmanë dhe këta i këputën kokën. A. p. T. vuri në lëvizje disa nga spiunët e vet më të zot dhe më me përvojë për t’ua rrëmbyer shoqëruesve gjatë udhëtimit Triest-Stamboll, po s’ia arriti. Më 1814 Nikollë Skùfa, Thanas Çakalli dhe Panajot Anagnostopulli, pëlqyes të mendimit të Ringës, në Odesë -ku kishin qendrat e veta tregtare- themeluan “Filiqì Eterìnë”; në programin e saj parashikonte: “Bashkim të armatosur të të gjithë
të krishterëve të perandorisë turke, për fitoren e kryqit mbi gjysmëhënën”. Po të kalohet në “sitë të dëndur”, del se programi i “F. E.” ndryshon në thelb nga ai i Ringës, sepse, ndërsa ai ftonte vetëm “bijtë e grekërve” të kryengrinin, i “F. E”. ftonte çdo të krishter, pavarësisht nga përkatësia kombëtare. Ky ishte dallim i thellë pikëpamjesh ndërmjet grekut Ringë Fereos dhe themeluesve të “F. E”, të cilët rridhnin prej burimi shqiptar. Themeluesit e Finiqi Eteria ishin me prejardhje shqiptare, ortodokse. Mirëpo, në kushtet e asokohshme politike, ai program gënjeu shumë e shumë shqiptarë e rrjedhimisht i bëri kurban për Greqinë, armiken amëshuese më të tërbuar të kombit dhe të atdheut të tyre.
Kusht bazë për arritjen e fitores “F. E”. vuri zhdukjen e A. p. T. dhe, në pamundësi, lidhjen me të. Krijuesit e dukshëm të saj: Skùpa(Fshesa), Çakalli e Ksanthua “e dinin fuqinë dhe rëndësinë e Aliut; pra ishin të ndërgjegjshëm se, nëse shpërthente kryengritja greke dhe shtypjen e saj sulltani ia ngarkonte Aliut dhe armatës së tij shqiptare, mundja e menjëhershme do të ishte e pashmangshme”. Për të shmangur këtë më 1818 “F. E”. vendosi të nxiste A. p. T. kundër sulltanit, duke iu zotuar se nëse, ngrinte krye, do të kishte përkrahjen e të gjithë grekërve. Në zbatim të këtij vendimi udhëheqësi i “F. E.” moraite, kryeprifti Jermano, në nëntor të atij viti dërgoi në Janinë njërin nga veprimtarët më të aftë, Paparogopullin. Meqë F. E. mbahej e fshehtë për sa kohë që nuk ishte në gjendje të jepte goditjet e dëshiruara, Paparigopulli në takimin me A. p. T. jo vetëm që nuk e zuri
fare në gojë, por edhe kur veziri i tha se dinte gjithçka mbi të, Paparigopulli “u betua” grekërisht se nuk kishte dijeni; veç kësaj u përpoq ta gënjente se një shoqëri të tillë s’kishte kurrkund. A. p. T. që tanimë e dinte se përplasja me P. L. ishte e afërt, duke dashur të bënte dikë me vete që ta ndihmonte, Paparigopullit i tha: “Sulltanati osman i ngjan një pallati të zbukuruar shkëlqyeshëm, po themelet e tij kanë filluar të kalben e se, si pasojë, shpejt a vonë do të shëmbet dhe do të shndërrohet në gumburadhë”. Paparigopulli, edhe pse bëri sikur gjykimet e A. p. T. mbi sulltanatin s’i miratoi, ngulmoi që ato t’i njoftoheshin Stroganóvit, përfaqësuesit rus, asokohe drejtuesi i “F. E”. në Greqi.(Shih: Megali Eliniqi Enqiklopedhia “Pyrsos”, Athinë, 1927, fq. 745). Sado që Paparigopullit iu duk një “zbulim” i madh -të cilin gjoja u mundua ta mbante të fshehtë- A. p. T. një
gjykim të ngjashëm me të sapopërmendurin e kishte shfaqur botërisht që 19 vjet më parë. Fr. Puk. thotë se A. p. T. më 1799 në një fjalim para bashkëvepruesve të vet, duke u bërë thirrje që të bashkonin fuqitë dhe përpjekjet e tyre për shpëtimin e atdheut dhe të kombit shqiptar, pati thënë: “Agallarë, sulltanati osman është në rënie e sipër, sepse është i rrethuar nga armiq, siç janë francezët dhe rusët.”.
Shoqëria u mbështet gjithandej nëpër Greqi; idetë liridashëse të revolucionit frëng të sjella nga francezët në ujdhezat jonike dhe ato të shpallura nga veziri i Janinës, Ali Tepelena, kishin ndezur andej-këndej një lëvizje; u krijua kështu një mjedis ethës, i cili gjithmonë është fillimi i një kryengritjeje popullore. Në të morën pjesë gjithfarë urrejtës të sundimit osman: beu i fuqishëm i Mànit(Moré), Petro Mavromihali, Theodhor Kollokotroni, Marko Boçari, Kiço Xhavella, Gjergj Karaiskaqi, Gjergj Kondurioti, Odise Andreuço, Laskarina Bubulina, etj. Në mars 1821 Aleksandër Ipsillanti, n/kolonel i oborrit carist –asokohe kryetar i “F. E”- u nis nga Rusia për në Greqi; “me disa grupe pasuesish të armatosur kaloi lumin Pruth, doli në Rumani dhe thërriti grekërit në luftë për pavarësi”.(Consociazione Turistica Italiana, Milano, 1941, fq. 50). Veprimi dhe thirrja e A. Ipsillantit shërbyen si shënja
e fillimit të kryengritjes së përgjithshme në Greqi, e mbarsur prej vitesh nga shtabmadhorët dhe kredharakët e gjithfarshëm kryesisht rusë, francezë e anglezë, të cilët prej mëse 25 vjetësh lëvrinin me të vetmin qëllim nëpër Greqi.(Shih: Enciclopedia Italiana XVII, Milano, 1933, 902).

e enjte, 23 tetor 2008

Greqia si spiunoi Shqipërinë në NATO


Greqia si spiunoi Shqipërinë në NATO


Sa janë shqiptarët që banojnë në Republikën e Shqipërisë? Sa janë minoritarët grekë në Shqipëri? Përgjigja befasuese vjen nga një dokument zyrtar i prodhuar nga ministria e jashtme greke: “... të përqënduar në jug (grekët) përbëjnë tre të pestat e popullsisë, pa përfshirë vllehët greqishtfolës”. Ky dokument nuk është përpiluar nga “segmente të caktuara nacionaliste të fqinjit, anëtar prej vitesh në BE e NATO, siç thuhet rëndom për to, ai është një dokument zyrtar i vetë qeverisë greke. Ky fakt është shkëputur nga një letër zyrtare e firmosur nga ish-ministri i jashtëm grek Maliviotis dhe i është dërguar ish-homologut të tij holandez Bernard Bott, në javën e dytë të qershorit 2004. Në datën 1 korrik të të njëjtit vit, Hollanda merrte presidencën e radhës të BE-së dhe një letër e tillë synonte të vinte atë në dijeni për probleme të mundshme që një vend anëtar i BE-së kishte me një vend tjetër. “Çdo gjashtë muaj, në ministrinë e jashtme të cilitdo vend që merr presidencën, dërgohet pothuaj i njëjti dokument, që në vetvete është qëndrimi zyrtar i qeverisë greke ndaj Shqipërisë”, pohon një burim diplomatik i cili nuk mund të identifikohet. Sipas tij, në raste të tilla, vendi që ka presidencën fillimisht njeh palën e interesuar me pretendimin e vendit tjetër dhe e shënon zgjidhjen e këtij problemi në axhendë. Në rastin e përplasjes shqiptaro-greke ka ndodhur e njëjta gjë. Një procedurë që vetëm formalisht ngjan si rutinë, por që në thelb jep një shfaqje të padiskutueshme të asaj çka nuk është dhe nuk mund të konsiderohet thjesht dhe vetëm si “frymëzim që vjen nga qarqe të ndryshme dhe segmente të caktuara të shoqërisë dhe politikës greke”, por si një qëndrim konstant i saj dhe tërësisht zyrtar.
MAPO ka mundur të sigurojë dokumentin integral që jep provën pikërisht për një gjë të tillë. Ky është një dokument nga ata që në gjuhën diplomatike konsiderohet si sekret, MAPO e publikon atë për të hedhur dritë përtej asaj që konsiderohet si suprinë e qetë marrëdhëniesh mes dy vendeve. Mes Shqipërisë dhe Greqisë, që prej vitit 1941 vazhdon të qëndrojë në fuqi një ligj absurd lufte, pavarësisht se Shqipëria tashmë ka marrë ftesën e anëtarësimit në NATO dhe Greqia është anëtar i këtij pakti ushtarako-politik prej dekadash.
Sot, katër vjet pas firmosjes së këtij dokumenti nga Maliviotis, problemet mbeten po aty në rastin më të mirë ose kanë shkuar dhe më tej. Nën pretekstin e “ndjeshmërisë së thellë” të opinionit publik grek, Greqia zyrtare ka kërkuar në mënyrë gati ultimative ndërtimin e katër varrezave për ushtarët grekë të rënë në Luftën e Dytë Botërore. I pari në Këlcyrë është ndërtuar tashmë, kërkohet dhe Korça e gjetkë, çka e parë në hartë shënon pikërisht kufirin virtual të ashtuquajturit Vorio Epir. Muaj më parë, kjo kërkesë është transmetuar në mënyrë gati ultimative nga Kasimatis, zëvendësministër i jashtëm grek, i cili e ka lidhur madje pranimin e kësaj kërkese me firmosjen apo refuzimin e MSA-së për Shqipërinë nga Parlamenti grek.
Të martën e kaluar, në Tiranë, në ministrinë e jashtme u zhvillua një takim maratonë mes dy delegacioneve teknike, shqiptaro-greke, pikërisht për çështjen e varrezave. Sërish asnjë detaj publik e zyrtar për takimin në nivel drejtorësh të drejtorive. Diskutimet e gjata konkluduan vetëm në një pikë, që ato të vazhdojnë të zgjaten përsëri.

Dokumenti sekret


Eshtë plot 11 faqe dhe mban titullin “Minoriteti etnik grek në Shqipëri”. Në dukje një material prezantues, i ndarë në nënkapituj, që fillon që me “background”-in historik dhe përfundon me radiot dhe televizionet në gjuhën e minoritetit. Referencat e të shkuarës janë të shumta dhe në to gjen çudira që shpjegojnë edhe “detaje” po kaq të çuditshme për të sotmen.
Ato fillojnë me numrin e popullsisë së minoritetit në jug, ku sipas dokumentit përbëjnë tre të pestat e gjithë popullsisë, numër në të cilin nuk përfshihen vllehët greqishtfolës. Vazhdojnë me arsimin në gjuhën greke. Sipas dokumentit, në vitin 1921, mbas hyrjes së Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve, u garantua në vend “arsimimi në gjuhën amtare, e drejta për të praktikuar lirisht besimin fetar, e drejta për përfaqësim të barabartë në punësimin publik...”. Një dekadë më pas, po sipas të njëjtit dokument, në 1933, kushtetuta shqiptare mbylli një numër shkollash të minoritetit, çka u bë problem në Lidhjen e Kombeve dhe në “Permanent Court of International Justice in the Hague”. Për të dëshmuar thellësinë e problemit, dokumenti përmend se në 1913, mbas shpalles së pavarësisë, në Shqipëri ndodheshin 409 shkolla greke, nga të cilat 86 në Gjirokastër, 74 në Korçë, 73 në Berat, 21 në Himarë. “20 vjet më pas, në 1933, mbeten vetëm 10 të tilla”, shkruhet në dokument.
“Mbas Luftës së Dytë Botërore, minoriteti grek... u ndodh nën një plan të orkestruar për të zvogëluar numrin e tij...”. Dokumenti pretendon se minoritarët u bënë subjekt i një shtypjeje qeveritare për të fshehur identitetin e tyre etnik, duke i larguar nga vendbanimet, duke shmangur të drejtën e arsmimit në gjuhën kombëtare dhe duke shqiptarizuar emrat e tyre. “Një nga vendimet e para të regjimit të E. Hoxhës ishte që të limitonin territorin ku jetonin... vetëm në zona të veçanta në Sarandë, Delvinë, Gjirokastër dhe Përmet. Grekët që jetonin ose lëviznin jashtë këtyre zonave, humbisnin automatikisht të drejtat e minoritetit”, shkruhet në dokument, i cili gjithashtu shënon se në 1967, “janë konfiskuar pronat e institucioneve religjioze dhe u shkatërruan... rreth 2500 kisha”. Po të njëjtat tone përdoren për të përshkruar dhe të sotmen në sjelljen e qeverive shqiptare ndaj këtij problemi: të drejtat e minoritetit... “janë ende të parespektuara janë zonave të minoritetit”. Shënohen arreste të minoritarëve – në 1994 – manipulime të rezultatit të zgjedhjeve dhe refuzimi shqiptar për të përfshirë pyetjen për kombësinë në regjistrimin e popullsisë, (2001). “Kisha po ristabilizon veten, por problemet me administratën ekzistojnë ende”.
Në dokument theksohet disa herë fakti që lëvizja e minoritarëve grekë, nga zonat “minoritare”, ka bërë që ata të humbasin statusin e tyre si të tillë. Pa dhënë shifra konkrete, dokumenti referon se në 1919, popullsia greke në Shqipëri numurohej deri në 120 mijë banorë, kurse për këto shkaqe, në regjistrimin e 1989, ajo ishte shënuar në 60 mijë banorë. Për të mbërritur 12 vjet më pas, në numrin 49 mijë, por pa përmendur se regjistrimi konsideron si banorë ata qytetarë që ndodhen në vend në momentin e kryerjes së tij dhe pa marrë parasysh emigracionin masiv.
Dokumenti vazhdon me probleme të arsimit, të administratës publike dhe përfshirjes së grekëve minoritarë në të, shqiptarizimin e emrave të tyre, çështje të sigurisë, zgjedhjeve të lira, të pronave, të toponimisë, përdorimin e greqishtes në marrëdhënie me autoritetet e deri tek transmetimet radiotelevizive.

Përgjigja shqiptare


Besohet se letra e ish-ministrit të jashtëm grek Maliviotis, u bë e njohur në Shqipëri gjatë takimit të kryeministrit të atëhershëm Fatos Nano me Bernard Bott, ministri i jashtëm holandez, në vjeshtën e vitit 2004. Asgjë zyrtare nuk u botua në lidhje me këtë detaj të takimit. Besohet se palët pozuan problemin, Bott neutral, kurse Nano duke e kundërshtuar këtë dokument. Një vit më pas, diplomacia shqiptare ka prodhuar gjithashtu një material bazë, i cili jep përgjigje, pothuaj në mënyrë simetrike për të gjitha pretendimet zyrtare greke. Materiali është i klasifikuar, por MAPO ka mundur të sigurojë në vija të përgjithshme përmbajtjen e tij, të shtrirë në 15 faqe.
Materiali shqiptar ka gjithashtu një prapavijë historike. Ai nis me problemin e shkollave në gjuhën greke, por me shifra tërësisht të ndryshme nga ato që përmenden në dokumentin grek. “Në vitin 1922 në Shqipërinë e Jugut ekzistonin 36 shkolla në gjuhën greke, me 2614 nxënës dhe 49 profesorë. Në Himarë, me një popullsi dy gjuhëshe, kishte tre shkolla me 318 nxënës. Në 1933 në gjithë Shqipërinë kishte vetëm 77 shkolla private, nga të cilat 10 ishin fillore greke”. Një vit më pas, 54 fshatra me popullsi greqishfolëse prej 29 mijë banorësh, kishte secila nga një shkollë fillore.
“Pas Luftës së Dytë Botërore, gjatë regjimit komunist, pjestarët e pakicës greke nuk kanë qenë objekt i diskrimimit të posaçëm dhe ata kanë ndarë fatin me shumicën e shqiptarëve”, ndërsa për periudhën e pluralizmit pohohet se “pakica gëzon të gjitha të drejtat në përputhje me standartet demokratike evropiane...”.

Numrat e minoritetit

Kjo është dhe pjesa më interesante e materialit përgjegjës shqiptar. Ai i referohet fillimisht vitit 1922 kur një Komision i Lidhjes së Kombeve kryen inspektim në jug të vendit dhe rezulton se minoritarët grekë shkonin në shifrat 35 deri në 40 mijë banorë, ose një të gjashtën e popullsisë së zonës. Në regjistrimin e vitit 1930, popullsia greqishfolëse llogaritej në 37271 banorë. Në vitin 1989, përqindja e popullsisë joshqiptare luhatej në kufinjtë nga 2 për qind deri në 3.5 për qind. Dhe nga ky numër, grekët përbënin rreth 90 për qind të totalit të pakicave të përbërë edhe nga maqedonas, serbomalazezë, arumunë e të tjerë. Pakica greke shkonte deri në 58759 banorë. Një vend të veçantë në material zë dhe arsimimi që përfshin në gjuhën greke, të tre nivelet e shkollimit, parashkollor, nëntë vjeçar dhe të mesëm të përgjithshëm.
Më pas kapitujt e materialit shqiptar vazhdojnë me të njëjtën renditje si dokumenti zyrtar grek, flitet për administratën publike dhe përfshirjen e minoritarëve në të, përdorimin e emrave dhe mbiemrave të pakicave, njësitë administrative, zonat zgjedhore, çështjen e pronave, toponimet, përdorimi i greqishtes në marrëdhënie me autoritetet e programet radiotelevizive. /Revista Mapo /

Çështja Çame midis Shqipërisë dhe Greqisë


Çështja Çame midis Shqipërisë dhe Greqisë

Europa jo vetëm që duhet të shikojë përpara, por mos të harrojë që minorancave t`Ju kthejë të drejtat e tyre të mohuara



Galip TAHO
Anëtar i Kryesisë së PDI dhe Kryetar i Degës së Tiranës

Gjatë viteve 1994 Parlamenti Shqiptar dhe Presidenti Shqiptar, aktualisht Kryeministri Shqiptar Sali Berisha, nga ligji nr 7830 i datës 30.06.1994 dhe me Dekret Presidencial nr 885 i datës 12.07.1994, kanë njohur gjenocidin Grek ndaj popullsisë së pafajshme dhe të pambrojtur Çame.

Shumica e atëhershme parlamentare Shqiptare, duke vendosur 27 Qershorin si datë e cila simbolizon fillimin e ngjarjes tragjike kundër minoritetit Shqiptar Çam të Greqisë, i dhanë kujtesën e duhur viktimave të pafajshme, por gjithashtu kanë nderuar veten e tyre dhe të drejtesisë universale.

Që nga ajo kohë e deri tani, qeveritë Shqiptare nuk kanë bërë shumë dhe ne, duke marrë parasysh se janë rreth 500.000 emigrantë Shqiptarë në Greqi të cilët janë një preokupim i madh për të gjitha qeveritë Shqiptare, mund ta kuptojmë në një farë mënyre këtë pozicion.

Në fakt gjatë viteve të fundit çdo krizë Greko-Shqiptare është pasuar me dëbime të dhunshme nga Greqia të të ashtuquajturve emigrantë të paligjshëm Shqiptarë dhe sigurisht me shqetësime për Shqipërinë.

Por, nga ana tjetër, në vitin 2002 gjatë një seance të Komisionit të Kongresit Amerikan për Sigurim dhe Bashkëpunim me Europën, Prof. Elia Dimitrias, Përfaqësues i Komisionit Grek të Helsinkit ka deklaruar:

“Ne nuk e njohim çështjen Çame, por për fat të keq nuk ka evidenca të mjaftueshme rreth këtij rasti. Fakti është se Qeveria Shqiptare, ku shumica e minoritetit Çam jetojnë, nuk e ka shtruar asnjëherë seriozisht këtë problem. Qeveria Shqiptare flet rreth saj vetëm në kohën e krizave me Greqinë.”

Një deklaratë e tillë e një përfaqësuesi Grek të Helsinkit sigurisht është domethënëse edhe pse nuk është plotësisht korrekte. Para së gjithash, kemi një Institucion Grek i cili njeh në parim çështjen Çame, të cilën Qeveritë Greke nuk e kanë njohur asnjëherë duke e konsideruar si një çështje që nuk ekziston!

Po, duke ju referuar tekseve historike të shkollave Greke, ishte 29 Shtatori i vitit 1943 dita kur ushtarët Gjerman, duke bashkëpunuar me disa qytetarë Çam Grek me origjinë Shqiptare, kanë ekzekutuar 49 anëtarë të Këshillit Bashkiak të Paramithisë.

Janë po këto tekse historie, të cilat tregojnë që ky akt ishtë shkaku i urrejtjes së popullit Grek ndaj Shqiptarëve Çam dhe siç dihet deri tani, ka patur vetëm disa proçese gjyqësore ushtarake kundër personash Shqiptar Çam, gjyqe të cilat kanë akuzuar dhe dënuar ata, kolektivisht si bashkëpunëtorë të Nazi-Fashizmit!

Baza ligjore e këtyre vendimeve juridike dhe politike mund të jetë marrë vetëm nga “Ligji i Luftës” (Me titull 2636) i cili në vitin 1940 i shpalli luftë Mbretërisë së bashkuar Italio - Shqipëtare, kur Shqipëria në fakt ishte e pushtuar në atë kohë nga Italia.
Në fakt, Qeveria Greke e ka shfuqizuar këtë ligj lufte në vitin 1987, por nuk e ka dërguar atë për tu ratifikuar në atë kohë në Parlament, dhe ai është pjesërisht dhe çuditërisht ende në fuqi edhe në ditët e sotme, ndërsa Greqia ka firmosuar një Marrëveshje Miqësie me Shqipërinë në vitin 1996!

Për më tepër, në Shqipëri në legjistraturen e fundit te Parlamentit, kur nje grup i Qendrës së Djathtë propozuan një projekt rezolutë për Çështjen Çame dhe kur kur ajo ishte gati për tu aprovuar nga shumica e pralamentarëve, u bllokua nga një ndërhyrje e fortë e Qeverisë Greke dhe mbështetja e anëtareve të Parlamentit përfaqësues të Partisë së Minoritetit Grek në Shqipëri.

Prej atëhere, popullsia Çame e Shqipërisë, e organizuar që prej vitit 1991 në një Shoqatë Patriotike dhe Politike “Çamëria” (NGO) iu bashkua dhe përkrahu Partinë për Drejtësi dhe Integrim (PDI), e cila është partia e vetme politike, që ka në bazë të Programit të saj zgjidhjen demokratike të çështjes Çame ndërmjet Greqisë dhe Shqipërisë.

Në fakt, Qershorin e fundit që të dyja këto Organizime Politike, në përkujtim të 62- vjetorit të gjenocidit Grek, kundër popullsisë Shqiptare Çame, organizuan një marshim paqësor në jugun e Shqipërisë, duke filluar nga qyteti i Sarandës, në drejtim të fshatit Klloq ku ndodhet një varr masiv i viktimave Çame, ku u vendosen tufa me lule në respekt të këtyre viktimave të pafajshëm të cilët për të shmangur dhunën Greke ju drejtuan Shqipërisë.

Më pas, marshimi vazhdoi në drejtim të kufirit Grek për të simbolizuar pamundësinë e vendosjes së tufave me lule në respekt të viktimave të tjera Çame të gjenocidit Grek, varret e të cileve ndodhen në territorin Grek.

Nëpërmjet atij marshimi politik u kërkua publikisht nevoja e respektimit të Standarteve Ndërkombëtare të Pakicave Etnike edhe për rastin e popullisisë Çame, veçanërisht për të Drejtën e shtetësisë dhe të Drejtën e Pronësisë.

Kohët e fundit të dyja Organizatat Politike, gjithashtu kanë qenë komsumatore racionale të Demokracisë Europiane, ku Greqia është anëtare me të drejta të plota dhe Shqipëria aspiron të jetë e tillë.

Tani çështja Çame, nuk pranohet nga Qeveria Greke, por është shumë mirë e njohur nga Komisioni Europian, të cilit Partia për Drejtësi dhe Integrim, duke mbështetur një iniciativë Franceze e cila i ka kërkuar Ankarasë të njohë Gjenocidin e Armenisë gjatë viteve 1945-1918 si një “parakusht për të hyrë në Bashkimi Europian”, i kërkon Komisionit Europian të marrë inisiativat e duhura publike në lidhje me Gjenocidin Grek kundër popullsisë së pafajshme dhe të pambrojtur Çame ne vitet 1944 – 1945.

Në pritje të përgjigjes së duhur nga ana e Komisionit Europian dhe duke përdorur këtë hapësirë pozitive të gazetës periodike italo-shqiptare “Rrënjët” botuar në Romë, dua të them se ne besojmë që Komisioni Europian nuk ka paragjykime politike kundrejt kombësive, feve apo shteteve, por vetëm respekton parimet universale të të Drejtave Themelore të Njeriut.

Çamët e SHBA-së peticion Presidentit të Republikës Franceze


Nju Jork , 30 Shtator 2008


Shkëlqesisë së Tij, z.Nikolas Sarkozi

President i Republikës Franceze


Shumë i nderuar z. President!

Me përshëndetjet më të sinqerta për veprimtarinë tuaj demokratike evropiane dhe më gjerë, po ju drejtohemi ne, 25 shqiptarë të lindur shtetas grekë në krahinën shqiptare të Çamërisë martire, që sot jetojmë e punojmë në SHBA.

Z. President, Çamëria (sot Thesprotia në VP të Greqisë), është një nga krahinat më vitale shqiptare. Dialekti shqip i çamërishtes është më i vjetri në gjuhën shqipe (në këtë dialekt Dhespoti i Çamërisë detyrohet të përkthejë Dhiatën e Re më 1877, se besimtarët e krishterë nuk e kuptonin meshën në gjuhën greke), dhe jo për çudi edhe mbas mbi 500 vjetëve flitet ende sot nga pasardhësit tonë edhe në Kalabri të Italisë. Sot vetëm në Shqipëri jetojnë mbi 200000 shqiptarë të ardhur ose me prejardhje nga Çamëria.

Shkëlqesi,

Po ju drejtohemi juve si president i Francës si edhe vendit që mban Presidencën e radhës në BE - simbol i demokracisë dhe mbrojtjes së të drejtave njerëzore për të gjithë banorët e atij Unioni Shumëkombësh, i cili është mishërim i qytetërimit më të lartë dhe traditave demokratike të gjithë vendeve që përfshihen në të. Po ju drejtohemi Juve Shkëlqesi, si Kryetar i një vendi evropian hartues dhe respektues i një afrimi demokratik të gjithë vendeve të Mesdheut, për një të ardhme paqësore dhe vëllazërore midis popujve dhe racave të ndryshme njerëzore; që me kulturën demokratike evropiane të frymëzuar dhe realizuar nga i Madhi De Gol, të ndërhyni që çështja "Çame", si problem i të drejtave të njeriut të marrë zgjidhjen e duhur.

Ne nuk kërkojmë ndryshimin e kufijve, por kërkojmë të njihen të drejtat tona;

- dënimin e gjenocidit grek të ushtruar ndaj shqiptarëve të Çamërisë;

- njohjen e të drejtave si shtetësinë, gjuhën, pronën, traditave dhe kulturën;

- kompensimin prej mbi 60-vjeçarë të shfrytëzimit të padrejtë të shtëpive, pronave dhe pasurive të tjera nga pronarët e paligjshëm.

Shkëlqesi, kemi besim të plotë se vetëm me mirëkuptimin dhe demokracinë evropiane dhe Tuajën në veçanti do të mundet ai mentalitet ballkanik i urrejtjes dhe mosrespektimit të njëri- tjetrit. Ballkani nuk duhet të quhet më "fuçi baruti", por pjesë e Evropës së Bashkuar Demokratike.



Me respekt,


Kadrije Pronjo lindur Paramithi më 1920, banon NY
Safet Rojba lindur Margellic më 1927, banon Cikago
Rasim Bebo lindur Konispol më1927, banon Cikago
Eqrem Beqiri lindur Vrohona më1932, banon Filadelfia
Rexhep Llaias lindur Filat më1927, banon Jaksonville
Mehmet Zenelaj lindur Picar më 1934, banon Boston
Tahir Tare lindur Paramithi më1935, banon Detroit
Latif Zenelaj lindur Picar më1936, banon Boston
Beqir Bako lindur Paramithi më1935, banonBoston
Habibe Beqiri lindur Mazreke më1936, banon Filadelfia
Rahmi Telushi lindur Varfanje më1936, banon Filadelfia
Fadil Delli lindur Margellic më1936, banon Filadelfia
Sali Bollati lindur Paramithi më1937, banon NY
Abedin Teme lindur Mazreke më1937, banon Filadelfia
Nijazi Teme lindur Mazreke më1938, banon Filadelfia
Hetem Baki lindur Paramith më1938, banon Boston
Qerime Hyseni lindurParamithi më 1940, banon Jaksonville
Nurije Teme lindur Skopjan më 1940, banon Filadelfia
Hajrije Xhemali lindur Arpice më 1940, banon Filadelfia,
Hava Zenelaj lindur Gllobocar më 1940, banon Boston
Aferdita Llaias lindur Konispol më1940, banon Jaksonville
Hane Hima lindur Kalibaq më1941, banon Boston
Rafete Bako lindurParamithi më1941, banon Boston
Nurije Zenelaj lindur Grikohor më1941, banon Boston
Afete Xhemali lindur Arpice më1941, banon Florida
Bule Bollati lindurParamithi më1944, banon NY

Ne, shqiptarët e Çamërisë, akuzojmë


NE, SHQIPTARËT E ÇAMËRISË, AKUZOJMË



Ne, shqiptarët e Çamërisë, akuzojmë:

Shtetin grek. Megali idhenë, kryeministrat që nga :
-Metaksai dhe deri tek Simitis,

-Napoleon Zervën,

-gjeneral Kacimitro,

-dhespotin e Paramithisë,

-Papa Qesarin,

-dhespotin e Janinës, Spiridhonin,

-kriminelët Vasil Ballemi,

-major Kranjai,

-Strugarët,

-Kamarat,

-Pitulenjët,

-Vitot

si dhe gjithë kriminelët e tjerë grekë që kanë bërë masakra kundër
njerëzimit në Çamëri, që nga viti 1913 dhe deri sot.


Ju akuzojmë!

Në emër të të gjallëve, në emër të të vdekurve nga torturat
ç'njerëzore, të ushtruar mbi ta.

Në emër të grave shtatzëna
që u therën:

-në Paramithi,

-Pargë,

-Filat,

-Gumenicë,

-Margëlliç..., duke ju nxjerrë foshnjat nga barku.

-Në emër të grave të përdhunuara shtazërisht,

-në emër të vajzave që u përdhunuan duke ju hequr veç

vdekjes dhe dinjitetin njerëzor.

-Në emër të nënave që panë me sy therjen e
fëmijëve të tyre,

-në emër të baballarëve që hapën përpara
gropat e fëmijëve të tyre, pastaj të tyret.

Në emër të atyre që vdiqën për bukë dhe të uritur,

-në emër të atyre që vdiqën nga të ftohtët nëpër rrugët e emigrimit,

në emër të atyre që vdiqën nga sëmundjet pa i ndihmuar asnjë.



Ju akuzojmë!

Në emër të atyre që i vdiqët nga torturat, të pangrënët,
sëmundjet, vrasjet dhe poshtërimet gjatë internimeve në
ishujt e Egjeut në vitet 1940-1941.

Ju akuzojmë!

Për lëniet e familjeve pa meshkuj që nga 14 deri në 90 vjeç,
gjate internimeve masive të Çamërisë.


Ju akuzojmë!

Për ata që i latë pa varre, për ata që vdiqën larg vatrave
të tyre, për ata që jetuan kalvarin e dhimbjes fizike dhe
të përbuzjes.



Ju akuzojmë!

Se na luftuat të na hiqnit krenarinë, fisnikërinë të
trashëguar brez pas brezi, se na vodhët nderin, pasurinë,
ujin, tokën, detin dhe ajrin.


Ju akuzojmë!

Se përdorët në sistem shtetëror shfarosjen e një kombi, se
mbollët farën e urrejtjes ndërmjet të njëjtit komb, se
përdorët fetë për të na vrarë dhe zhdukur për të njëjtën
gjini shqiptare.


Ju akuzojmë!

Se na copëtuat si komb, duke na lënë nën terrorin e qenies
antinjeri, të krijuar nga ju.



Ju akuzojmë!

Në emër të tokës së përgjakur që ju e tjetërsuat, në emër
të lumenjve që ende rrjedhin gjak, në emër të shtëpive të
rrënuara që kanë mbetur pa zot, në emër të ullinjve dhe të
pemëve që i kanë mbuluar ferrat, në emër të ajrit që e
helmatisët, për përdhosjen e 9700 km2, tokë që e
shpërfytyruat.

Ju akuzojmë!

Në emër të atyre shqiptarëve të Çamërisë që dhanë jetën për
pavarësinë e Greqisë, të cilët ju i tjetërsuat në grekë.

Ju akuzojmë!

Për bizantinizmin e paskrupull tuajin gjatë këtyre njëqind
viteve, për famëkeqen "Megali idhenë", e cila ka sjellë
veçse gjak dhe luftëra gjatë gjithë periudhës famëkeqe të
saj, për pabesitë tuaja ndaj nesh dhe ndaj njerëzimit, për
shpifjet, trillimet, ligjet, vendimet dhe çdo veprim tuajin
ndaj nesh.



Ju akuzojmë!

Si shtet terrorist, shtet uzurpues të atdheut tonë,
Çamërisë.

Ju akuzojmë!

Se na kthyet në shërbëtorë në pronat tona, se na ndaloni të
gëzojmë pronën tonë, Atdheun tonë, detin tonë dhe baltën
tonë.

Ju akuzojmë!

Për kalvarin e luftës se klasave 50-vjeçare nga regjimi i
njëjtë se ai i juaji që veproi mbi ne, në emër të atyre
mijërave çamë që vdiqën burgjeve, kampeve të përqëndrimit
në kënetat e Maliqit, Spaçit etj., vetëm se kërkonin të
drejtat e mohuara nga diktatura komuniste në bashkëpunim me
ju, për të marrë pronat tona, për luftën qe e vazhdoni të
bëni akoma ndaj nesh, si brenda shtetit tuaj ashtu edhe në
arenën ndërkombëtare, për veprat kriminale dhe antihumane
që frymëzoni të shkruajnë kalemxhinjtë tuaj kriminelë ndaj
nesh, për shtrembërimet e fakteve, shpifjeve dhe historisë
që bëni ju.

Ju akuzojmë!

Për pushtimin e Çamërisë që keni bërë, nën terrorin,
vrasjet, therjet dhe spastrimin e plotë etnik, në emër të
të gjallëve dhe të të vdekurve nga torturat tuaja ose që
kanë vdekur larg Atdheut të tyre të zhuritur nga malli dhe
brenga.


Ju akuzojmë!

Për shkombëtarizimin që luftoni të bëni ndaj shqiptarëve
ortodoksë të Çamërisë si dhe të tre milionë arvanitasve,
për vrasjet, burgosjet, torturat, poshtërimet që ju bëni
djemve tanë, që halli i bukës i ka sjellë në dyert tuaja!

Ju akuzojmë!

Zotërinj shtetarë grekë, Metaksatë, Papandretë, Simitisat,
paraardhës dhe ju o pushtetarë të sotëm, si kriminelë
kundër njerëzimit. Por dijeni, ju e shkatërruart Trojën, ju
që shkatërruat dhe doni të shkatërroni më shumë kombin
shqiptar, shqiptarët janë RRËNJËS dhe kur duket se ka
vdekur ka lënë rrënjët. Era gjatë shekullit 20 fryu në
favorin e "megaliidhesë" tuaj, duke pushtuar aq sa nuk ju
kishte shkuar në mend, kurrizin tonë.

Por, shekulli 21 do ta çojë hakun tek i zoti. Tanimë, Amerika,
Anglia,Gjermania, Turqia, NATO, OKB, po ju njohin ashtu siç jeni,
lakuriq. Ju o ardhacakë nga shkretëtirat e Azisë që jeni
vendosur në këto troje, të cilat nuk janë dhe as kanë qenë
tuajat, duhet të gjeni vend ku të futeni. Mjaft më, koha do
të punojë edhe për kombin shqiptar, mbasi me vete kemi veç
të drejtën dhe e drejta do të fitojë. Kjo e drejtë na jep
forcë, guxim dhe vullnet që historisë t'i marrin ato që na
i mori pa të drejtë.

Erdhët kryeministra, ministra, presidentë, deputetë, gjatë
këtyre dhjetë vjetëve në Shqipëri, ne prisnim dhe presim se
ata do të vinin në vend padrejtësitë e bëra ndaj nesh, por
ata në vend që të kërkonin falje dhe të zgjidhnin ato
poshtërsi që kishin bërë ndaj Çamërisë, duke vënë në
njëfarë mase nderin e përdhosur të Greqisë, ata nuk qenkan
ngopur me gjakun e shqiptarëve, ata po kërkojnë akoma më
shumë të na rrudhosin. Kjo qenka Greqia e Bashkimit
Europian !

Ne prisnim zgjidhje nëpërmjet dialogut dhe mirëkuptimit,
por ju qenkeni po ata andartë që ishit në vitet 1913!
Për ju nuk ka fisnikëri, por dinakëri. Fisnikëri ka për kombin
gjerman, që ju kërkoi falje herbrejve! Ju jeni bastardë të
ardhur nga shkretëtirat e Azisë, tek ju nuk mund të ketë
fisnikëri! Ju keni uzurpuar pa të drejtë historinë e
komshive tanë, grekërve të vërtetë.

Se fundi, ju akuzojmë!

Për presionet, poshtërsitë, dhrahmitë dhe çfarëdo forme që
përdorni ndaj disa pushtetarëve të vegjël shqiptarë, që nuk
ngrihen dot në këmbë dhe të kuvendojnë si shqiptarë të
vërtetë, në mbrojtje të dinjitetit të kombit shqiptar në
përgjithësi dhe të Çamërisë në veçanti. Ju tregoni fytyrën
tuaj të vërtetë, si grekë bastardë.

Por, dijeni zotërinj të megalidhesë, se ju nuk mund t'i
pushtoni pafundësisht pronat tona, vendit tonë, Atdheut
tonë. Dijeni se tani koha punon për ne dhe ne do të
rikthehemi me hir ose me pahir. Doni apo nuk doni ju. Kemi
60 vjet që ju presim.

Po ju kujtojmë se shoqëria :"P.A.Çamëria" ka dhjetë vjet që
lufton me të gjitha mjetet demokratike për zgjidhjen e
problemit. Problemin tonë e kemi bërë prezent në të gjitha
forumet ndërkombëtare. Forumet e rëndësishme si OSBE, KE,
OKB, Kongresi Amerikan, kanceleritë gjermane, angleze,
turke, kanë mbajtur shënime dhe na informojnë mbështetjen e
tyre.

Zotërinjtë Simitësa, ju deklaroni dhe keni dëshirë
maksimale që të ishin zhdukur çamët që në vitin 1913, ku
famëkeqja Konferenca e Ambasadorëve në Londër la nën
kthetrat tuaja, por NËNA ÇAME është burimi i pashtershëm
njerëzor.

Çdo brez që vjen po del më i fortë, më guximtarë,
më i ditur dhe më i bukur. Ju duhet ta dini se Çamëria
është pjellore, po ashtu dhe gjithë trualli shqiptar tek ne
zotërojnë moshat e reja që nuk ju dhimbset jeta për
Atdheun.

-Në Shqipëri po bëhemi treqindmijë çamë,

-në Turqi një milionë,

-në Greqi janë tre milionë arvanitas dhe
pesëqindmijë shqiptarë.

Ju nuk na zhdukni dot as me armë dhe as me para.

Ata që ju shërbejnë juve këtu, janë firot legale të një kombi.

Ju bëjmë thirrje, zgjidheni sipas të gjitha konventave
ndërkombëtare problemin ÇAM dhe mos kërkoni që flaka në
Ballkan të mos shuhet. Kemi 60 vjet që po ju presim. A nuk
ju duken ca si shumë?

Mos na detyroni të presim më gjatë. Nuk kërkojmë hakmarrje,
nuk kërkojmë luftë, kërkojmë vetëm të drejtën tonë të zotit
- ATDHEUN TONË!

Se fundi deshëm të Ju kujtojmë se Ju dolët kundër rrymës në
luftën e KOSOVËS, bota mbajti shënimet për ju. Ju mbështetet
agresorin, mbasi i tillë gjak rrjedh në dejet tuaj, ju nuk
jeni veçse Millosheviç të vegjël. Deri tani keni luajtur në
fushën e kundërshtarit, por topi është drejtuar për në
zonën tuaj!

Hilmi Saqe, Tiranë 08.04.2001

ÇAMERIA GJATE LUFTES SE DYTE BOTERORE


"... Vete Nuri Dino, nga protagonistet e levizjes irredentiste ne
komunitetin shqiptar te Epirit, duket se kalon duke kaleruar nga
fshatrat shqiptare duke u perpjekur te inkurajoje bashkekombesit e
tij per ti rreshtuar me te rinjte ne grupe te armatosura qe
vazhdonin te formoheshin. Ushtria greke, qe terhiqet dhe prapset, e
pranon sulmin ne jug te Mazarakias, Karterit dhe fshatrave te tjere,
me humbje te mjaftueshme. Mungesa e infrastuktures ne zone, te
demtuarit tranferoheshin nepermjet Igumenices ne Parga per t'u
trajtuar provizorisht nga doktoret e vendit(11). ... "


--------------------------------------------------------
Çamët dhe sulmi Italian i tetorit




Dëshmitë e para për bashkëpunimin e Çamëve me forcat italiane vijnë
nga ditët e para të shpalljes së sulmit Italian në tokën greke.


Çeshtja e Shqiptareve Came te Thesprotise jo vetem perballohej ne
menyre diametralikisht te kundert nga te dyja grupimet, nga Fronti
Kombetar Clirimtar dhe nga Ushtria Clirimtare Popullore Greke nga
njera ane, dhe nga Lidhja Kombetare Demokratike Greke nga ana
tjeter, por dhe vete Camet do te gjenden nje cast te peshtjelluar ne
kundershtimet civile qe do te shperthejne ndermjet grupeve partizane
ne Epir, nga viti 1943 e ne vazhdim. Mobilizimi ideologjik I
deshmive nga te dyja palet te con shume here ne nje ekzagjerim te
ceshtjes, ne ndryshimin e qellimshem te ngjarjeve per sherbimin e
vete synimeve te tyre, ne pergjithesi per afrimin me objektiv te
ceshtjes, dicka vecanerisht e veshtire. Ne perpjekjen tone, duke
patur gjithmone si udherrefyes aksiomen se " e verteta gjendet diku
ne mes ", do te arrijme, sa me shume te jete e mundur, nje sinteze
te besueshme dhe te logjikshme te ngjarjeve te asaj periudhe, te
kufizuar ne perdorimin e atyre informacioneve, vertesia e te cilave
ka qene gjithmone e mundur per tu kontrolluar dhe kryqezuar nga
burime te tjera jogreke, duke shmangur njekohesisht ekzagjerimet dhe
karakterizimet analoge qe kane pare driten e botimit ne te kaluaren,
nga shkrimtare te tjere. Ne asnje rast qellimi I studimit qe keni ne
dore nuk eshte as te justifikoje ose te gjykoje dhe denoje individe,
veprime dhe vendime te kohes.

Sulmi Italian dhe shqiptarët
Korparmata e XXV-te qe kishte marre persiper fushen e ndermarrjeve
ne Epir, me drejtues ushtarakun Karlo Rosin, e quajti Korparmaten te
Camerise. Ne divizionet qe e perbenin ishin inkuadruar tri batalione
shqiptare fashiste italiane, dy batalione kembesoresh Gramos dhe
Daiti, artileria shqiptare Drin dhe batalionet e vullnetareve Tomori
dhe Taraboshi. Keto dy te fundit u perdoren perfundimisht ne
ndermarrjet qe u bene ne frontin e Korces. Trupat e Shqiptareve u
perdoren ekskluzivisht ne fushen e Thesprotise.
Deshmite e para per bashkepunimin e Cameve me forcat italiane vijne
nga ditet e para te shpalljes se sulmit Italian ne token greke.
Afersisht 1000 njerez, ndermjet tyre dhe Aziz Cami, Muharem Demi
etj, ishin nder te paret qe shoqeruan Italianet qe donin te hynin ne
Thesproti, ndersa nuk mungojne dhe informacionet per perdorimin e
udhezimeve te Cameve nga ana e grupeve te para italiane gjurmuese,
tashme qe ne diten e dyte te sulmit. Dhe deri ne 13 Nentor, kur
vazhdoi dhe hyrja e Italianeve ne Epir dhe bashkepunimi I forcave
greke ne jug te lumit Kalama, grupe te armatosura Camesh shoqeronin
ushtrine italiane dhe hynin ne qytetet e Thesprotise si clirimtare.
Ne vitin 1945, Jakomoni do ta kujtoje akoma entuziazmin dhe gezimin
e popullsise se Camerise gjate atij marshimi te pare te Italianeve.
Ne Margariti do te organizohej nje ceremoni e vecante dhe nje feste
per ngritjen e flamurit shqiptar dhe njekohesisht do te prishet dhe
shkaterrohet arkivi I Nendrejtorise se Xhandarmerise se qytetit, per
arsye shume te kuptueshme.
Provokimet e Çamëve
Sulmi gjerman ne Prill te vitit 1941 kunder Greqise dhe kapitullimi
grek qe vijoi shenonin njekohesisht terheqjen e ushtrise greke nga
Shqiperia dhe Epiri dhe kthimin e Italianeve, si fitimtare ne zone.
Deri ne mesin e Majit u realizuan vendosjet e tyre ne Paramithia dhe
ne qytete te tjera epiriote dhe organizimi drejtues I sherbimeve te
tyre, I xhandarmerise (carabiniera) dhe I policise ekonomike
(finanza). Njekohesisht me vendosjen e Italianeve ne Epir u be dhe
kthimi I Cameve qe ishin internuar ne ishujt greke, kthim I cili ne
shumicen e rasteve kishte karakter festiv. Karakteristike e klimes
entuziaste qe mbizoteronte ato dite jane deshmite qe I perkasin
rastit te Margaritit : " Me 6 Maj te vitit 1941 nje pankarte e madhe
shkruante ne shesh " Margariti – Berlin – Rome ". U mblodhen shume
njerez dhe nga fshatra te tjere, te cilet kishin vene qeleshe te
bardha ne koke, qe I vinin vetem ne festa. 12 Maj 1941 – Fshati
ishte I zbukuruar me flamuj shqiptare dhe italiane , degjoheshin
daulle, kenge, shqiptaret came kercenin duke bertitur " Sot kemi
Bajram ". 13 Maj 1941 – Kthim ne Margariti I Jasin Sadikut, oficerit
te ushtrise shqiptare dhe pritje e ngrohte per te. Shqiptaret came
filluan te beheshin provokues, agai Abdulla kerkonte qe te
krishteret te bertisnin " Rrofte Ducja ". Te tjere donin te
ngriheshin ne kembe kur te kalonin ata. 14 Maj – Nje batalion
Italian, qe kalonte nga Margariti, u detyrua nga agallaret ta
kalonte naten aty. Gjate gjithe nates argetim. Te krishteret Sterjo
Kucavti dhe Vangjeli Kosma I rrahen, sepse nuk ngriheshin ne kembe
kur kalonin agallaret "(15).



Afërsisht 1000 njerëz, ndërmjet tyre dhe Aziz Çami, Muharem Demi
etj, ishin ndër të parët që shoqëruan Italianët që donin të hynin në
Thesproti, ndërsa nuk mungojnë dhe informacionet për përdorimin e
udhëzimeve të Çamëve nga ana e grupeve të para italiane gjurmuese,
tashmë që në ditën e dytë të sulmit.




Vijon nga numri i shkuar



1. Sulmi Italian i Tetorit te vitit 1940

Lufta italo-greke ka shqetesuar ne menyre te vecante historiografine
greke dhe ate te huaj deri sot, per kete arsye dhe eshte e mundur qe
te qendrojme me shume vetem ne ngjarjet luftarake; por dicka e tille
do ti kalonte shume caqet e punimit konkret. Ne kete pike do te
kufizohemi vecanerisht ne anen e ndermarrjeve luftarake te dimrit te
vitit 1940 qe kane lidhje te drejtperdrejte me Thesprotine dhe
veprimtarine e Shqiptareve musliane ne zone.

Si e kemi permendur dhe me lart, tashme qe prej veres se vitit 1940
grupe Camesh nga Epir kishin zbarkuar drejt Shqiperise dhe as nuk u
inkuadruan ne rradhet e batalioneve shqiptare qe ishin formuar ne
zonat me jugore te vendit, ne anen e forcave ushtarake italiane, as
formuan grupe te tjera. Kjo humbje duket se vazhdoi deri ne fillimet
e sulmit Italian, dicka qe detyroi divizionin e tete grek te Epirit
te merrte masa te menjehershme kontrolli ne kufi dhe te denonte ata
qe grumbulloheshin per te marre padrejtesisht kufirin(1).


Korpormata e Çamërisë
Sigurisht per arsye shume te qarta te ndikimit te Shqiptaret,
Korparmata e XXV-te qe kishte marre persiper fushen e ndermarrjeve
ne Epir, me drejtues ushtarakun Karlo Rosin, e quajti Korparmaten te
Camerise. Ne divizionet qe e perbenin ishin inkuadruar tri batalione
shqiptare fashiste italiane, dy batalione kembesoresh Gramos dhe
Daiti, artileria shqiptare Drin dhe batalionet e vullnetareve Tomori
dhe Taraboshi. Keto dy te fundit u perdoren perfundimisht ne
ndermarrjet qe u bene ne frontin e Korces(2). Trupat e Shqiptareve u
perdoren ekskluzivisht ne fushen e Thesprotise(3).

Deshmite e para per bashkepunimin e Cameve me forcat italiane vijne
nga ditet e para te shpalljes se sulmit Italian ne token greke.
Afersisht 1000 njerez, ndermjet tyre dhe Aziz Cami, Muharem Demi
etj, ishin nder te paret qe shoqeruan Italianet qe donin te hynin ne
Thesproti(4), ndersa nuk mungojne dhe informacionet per perdorimin e
udhezimeve te Cameve nga ana e grupeve te para italiane gjurmuese,
tashme qe ne diten e dyte te sulmit(5). Dhe deri ne 13 Nentor, kur
vazhdoi dhe hyrja e Italianeve ne Epir dhe bashkepunimi I forcave
greke ne jug te lumit Kalama, grupe te armatosura Camesh shoqeronin
ushtrine italiane dhe hynin ne qytetet e Thesprotise si clirimtare.
Ne vitin 1945, Jakomoni do ta kujtoje akoma entuziazmin dhe gezimin
e popullsise se Camerise gjate atij marshimi te pare te Italianeve
(6). Ne Margariti do te organizohej nje ceremoni e vecante dhe nje
feste per ngritjen e flamurit shqiptar dhe njekohesisht do te
prishet dhe shkaterrohet arkivi I Nendrejtorise se Xhandarmerise se
qytetit, per arsye shume te kuptueshme(7). Kjo periudhe e pare e
shkurter e prezences italiane ne Epir perben nje tregues se si do te
rrjedhin ngjarjet: Filiatit, Igumenices, Murtos u jane vene zjarri
nga keto trupa, plackiten fshatra, zbrazen shtepi, plackiten dyqane,
regjistrohen vrasjet e para te personave te vetmuar, te cilat u
konsideruan si veprime kunderhakmarrjeje per diversitetet e pronave
qe ishin shfaqur gjate dhjetevjecareve te kaluar(8). Mjaft prej
banoreve greke te zones, kryesisht nga paria e komuniteteve
bregdetare, detyrohen te largohen ne jug te Kalamase, duke ndjekur
ushtrine greke(9). Vecanerisht ne Filat, plackitjet dhe
shkaterrimet, ne te cilat si rezulton merrnin pjese bashke me
Shqiptaret dhe ushtaret itailane, ishin te nje shtrirjeje te tille,
sa drejtoria italiane e kufirit Siena u detyrua te nxirrte nje
urdher per kufizimin e devijimeve dhe te anarkise se pergjithshme qe
mbizoteronte(10).


Irredentistët shqiptarë
Vete Nuri Dino, nga protagonistet e levizjes irredentiste ne
komunitetin shqiptar te Epirit, duket se kalon duke kaleruar nga
fshatrat shqiptare duke u perpjekur te inkurajoje bashkekombesit e
tij per ti rreshtuar me te rinjte ne grupe te armatosura qe
vazhdonin te formoheshin. Ushtria greke, qe terhiqet dhe prapset, e
pranon sulmin ne jug te Mazarakias, Karterit dhe fshatrave te tjere,
me humbje te mjaftueshme. Mungesa e infrastuktures ne zone, te
demtuarit tranferoheshin nepermjet Igumenices ne

Parga per t'u trajtuar provizorisht nga doktoret e vendit(11).

Kundersulmi grek filloi me 14 Nentor; atehere dhe deri ne sulmin
gjerman te Prillit te vitit 1941 gjendja ne Thesproti ndryshoi.
Ushtria greke pushtoi perseri tokat e zones dhe perparoi akoma me ne
veri, brenda tokes shqiptare. Te krishteret qe ishin larguar u
kthyen ne fshatra, por shume prej tyre I gjeten shtepite e tyre te
plackitura dhe te djegura. Me ushtrine greke u kthyen ne Thesproti
ente dhe perfaqesues te autoriteteve drejtuese qe ishin larguar prej
kohesh. Atehere shume prej burrave shqiptare u kapen prej
autoriteteve dhe u derguan ne Korinth, ne Hio, ne Mitilini, ku
qendruan deri ne hyrjen e Gjermaneve ne Greqi. Shume pak prej tyre,
per te cilet ekzistonin deshmi mbi veprimtarine e tyre te armatosur
gjate periudhes se vogel kohore te qendrimit te Italianeve ne Epir,
u pushkatuan(12). Por duket se dhe nga ana e banoreve greke te
fshatrave qe kishin duruar pasojat e atij qendrimi te
pare "pushtues" te Shqiptareve, nuk munguan veprimet e
kunderhakmarrjes(13), ndersa ekzistojne informacione dhe per vrasje
sporadike te Shqiptareve ose zhdukje te te dyshuarve(14).

Ishte e natyrshme qe keto ngjarje te para te Nentorit te vitit 1940,
jo vetem zgjeruan te caren qe ishte krijuar ndermjet dy
komuniteteve, te Grekeve dhe Shqiptareve, ne Epir gjate periudhes se
kaluar, por dhe intesifikuan pasionin nacionalist te te dyja paleve,
dhe kjo ishte pikenisja kohore e periudhes se zeze qe do te njohe
Epiri gjate pushtimit.


2. Vitet e pushtimit Italian.
Para se te kalojme ne sintezen e ngjarjeve te Luftes se Dyte
Boterore qe kane te bejne me Epirin dhe prezencen e Cameve aty,
duhet te ndalemi ne dy konstatime ekstreme, sipas kendveshtrimit
tone, te cilat kane lidhje te drejtperdrejte me prekjen e kesaj
ceshtjeje te veshtire dhe per kuptimin me te mire te problemeve qe
dalin.

Se pari, qellimi I studimit konkret nuk eshte te beje parashtrimin
analitik te emrave, shifrave, episodeve, krimeve, vrasjeve,
shkaterrimeve te shtepive dhe te gjithe ndertesave, apo te cdo lloj
dhune te ushtruar gjate asaj periudhe te trazuar, sepse keto te
dhena tashme jane botuar shume here ne te kaluaren dhe nga burime te
shumta, prandaj perseritja e tyre nuk ka ndonje synim te vecante,

per kete arsye besojme se vertetesimi I te gjitha llojeve te ketyre
veprimeve ne periudhe lufte eshte I pamundur megjithe perpjekjet e
vazhduara qe jane bere, informacioni I manget eshte dhene dhe per
kete arsye te dhenat numerike qe botohen gjate viteve nuk jane shume
te verteta dhe nuk munden kurresesi te kene vlere perkatese. Nga ana
tjeter besojme se nuk jane shifrat ato qe kane rendesi paresore ne
rastin konkret, por kerkimi I se vertetes – gjithmone brenda
mundesive – dhe ruajtja e kujteses historike. Rrjedhimisht, qellimi
yne eshte te krijojme nje ikone, sa shume te jete e mundur, te
pergjithshme dhe sa me te plote te kushteve qe mbizoteruan ne
Thesproti ne ate periudhe.

Se dyti, studiuesi I periudhes se Luftes se Dyte Boterore dhe ne
menyre te vecante I ngjarjeve qe lidhen me hapesiren greke, jo
detyrimisht vetem me Epirin, duhet te kaloje nje pengese te madhe
dhe te veshtire qe I del perpara : ngarkesen ideologjike qe
karakterizon frymen e kohes, ashtu si ajo buron nga vete burimet e
brendshme qe kane mundur te shpetojne. Te dhenat dhe deshmite qe
kemi ne dispozicion me qellim prekjen e ngjarjeve, ne me te shumten
e rasteve jane diametralisht te kunderta ndermjet tyre, sepse vijne
nga dy bote ideologjikisht te kunderta: nga pala komuniste dhe ajo
jo komuniste ose nga grupet nacionaliste. Ceshtja e Shqiptareve Came
te Thesprotise jo vetem perballohej ne menyre diametralikisht te
kundert nga te dyja grupimet, nga Fronti Kombetar Clirimtar dhe nga
Ushtria Clirimtare Popullore Greke nga njera ane, dhe nga Lidhja
Kombetare Demokratike Greke nga ana tjeter, por dhe vete Camet do te
gjenden nje cast te peshtjelluar ne kundershtimet civile qe do te
shperthejne ndermjet grupeve partizane ne Epir, nga viti 1943 e ne
vazhdim.


Mobilizimi ideologjik i dy palëve
Mobilizimi ideologjik I deshmive nga te dyja palet te con shume here
ne nje ekzagjerim te ceshtjes, ne ndryshimin e qellimshem te
ngjarjeve per sherbimin e vete synimeve te tyre, ne pergjithesi per
afrimin me objektiv te ceshtjes, dicka vecanerisht e veshtire. Ne
perpjekjen tone, duke patur gjithmone si udherrefyes aksiomen se " e
verteta gjendet diku ne mes ", do te arrijme, sa me shume te jete e
mundur, nje sinteze te besueshme dhe te logjikshme te ngjarjeve te
asaj periudhe, te kufizuar ne perdorimin e atyre informacioneve,
vertesia e te cilave ka qene gjithmone e mundur per tu kontrolluar
dhe kryqezuar nga burime te tjera jogreke, duke shmangur
njekohesisht ekzagjerimet dhe karakterizimet analoge qe kane pare
driten e botimit ne te kaluaren, nga shkrimtare te tjere. Ne asnje
rast qellimi I studimit qe keni ne dore nuk eshte as te justifikoje
ose te gjykoje dhe denoje individe, veprime dhe vendime te kohes.

Sulmi gjerman ne Prill te vitit 1941 kunder Greqise dhe kapitullimi
grek qe vijoi shenonin njekohesisht terheqjen e ushtrise greke nga
Shqiperia dhe Epiri dhe kthimin e Italianeve, si fitimtare ne zone.
Deri ne mesin e Majit u realizuan vendosjet e tyre ne Paramithia dhe
ne qytete te tjera epiriote dhe organizimi drejtues I sherbimeve te
tyre, I xhandarmerise (carabiniera) dhe I policise ekonomike
(finanza). Njekohesisht me vendosjen e Italianeve ne Epir u be dhe
kthimi I Cameve qe ishin internuar ne ishujt greke, kthim I cili ne
shumicen e rasteve kishte karakter festiv. Karakteristike e klimes
entuziaste qe mbizoteronte ato dite jane deshmite qe I perkasin
rastit te Margaritit : " Me 6 Maj te vitit 1941 nje pankarte e madhe
shkruante ne shesh " Margariti – Berlin – Rome ". U mblodhen shume
njerez dhe nga fshatra te tjere, te cilet kishin vene qeleshe te
bardha ne koke, qe I vinin vetem ne festa. 12 Maj 1941 – Fshati
ishte I zbukuruar me flamuj shqiptare dhe italiane , degjoheshin
daulle, kenge, shqiptaret came kercenin duke bertitur " Sot kemi
Bajram ". 13 Maj 1941 – Kthim ne Margariti I Jasin Sadikut, oficerit
te ushtrise shqiptare dhe pritje e ngrohte per te. Shqiptaret came
filluan te beheshin provokues, agai Abdulla kerkonte qe te
krishteret te bertisnin " Rrofte Ducja ". Te tjere donin te
ngriheshin ne kembe kur te kalonin ata. 14 Maj – Nje batalion
Italian, qe kalonte nga Margariti, u detyrua nga agallaret ta
kalonte naten aty. Gjate gjithe nates argetim. Te krishteret Sterjo
Kucavti dhe Vangjeli Kosma I rrahen, sepse nuk ngriheshin ne kembe
kur kalonin agallaret "(15). vijon

Olsi Baze

Referenca
1. H.Kacimitru, Epiri ne vijen e pare. Veprimet e Divizionit te VIII
gjate luftes 1940-41, Shtabi I Pergjithshem I Ushtrise, Athine 1982,
fq.91.

2. Grumbullimi I grupeve te rregullta shqiptare qe ishin bashkuar me
forcat italiane ishte pa rezultat. Nga batalioni Tomori , me potence
fillestare prej 1.000 burrash, I cili konsiderohej dhe me luftaraku,
qendruan ne pozicionet e tyre me pak se 100 burra. Me te shumtet ose
braktisen frontin dhe u kthyen me kembe ne vendet e tyre ose
dezertuan. Per shkak te kesaj sjelljeje dhe te mungeses totale te
disiplines, administrata italiane u detyrua t'I largoje, nga mesi I
Nentorit nga fronti. Fischer, Shqiperia gjate luftes, fq.117 dhe
Tetor 1940: Fusha e Greqise, Campobasso 1995, fq.79.

3. Me shume ne lidhje me fuqite nga te dyja anet, shiko Shtabi I
Pergjithshem e Ushtrise/Drejtoria e Historise se Ushtrise, Historia
e permbledhur e luftes italo-greke dhe asaj greko-gjermane 1940-1941
(Ndermarrje te ushtrise ne toke), Athine 1985, fq. 27 dhe Kacimitru,
Epiri ne vijen e pare, fq.66 e ne vazhdim.


4. AYE, 1945, 81/1/16308. Ministria e Jashtme drejtuar te gjithe
ambasadave ne Athine, Athine 6-6-1945. raport I bashkangjitur " Mbi
muslimanet e Thesprotise ", si dhe shiko PRO/FO, 371/48094, nr.16,
F.Ë.Deakin drejtuar Ph.Broad, Bari 23-1-194.

5. I. Arximandhriu, Camet, Dhembje dhe lote ne Thesproti, fq.49-50.

6. AYE, 1945, 45/1, Gjyqi I Jakomonit.

7. N. Caka, Krimet e Cameve ne Parga dhe ne zonen perreth( Nje
dokument), Parga 1992, fq.19-20.

8. PRO/FO, 371/48094, nr. 743/ST/8/a/45, Ambasada e Londres drejtuar
Zyres se Jashtme, Londer 4-12-1945.

9. AYE, 1945, 81/1/16308, Ministria e Jashtme drejtuar te gjithe
ambasadave, Athine 6-6-1945. Raport I bashkangjitur " Mbi muslimanet
e Thesprotise ", Me shume ne lidhje me ngjarjet e atyre diteve shiko
V. Krapsiti, E verteta historike per camet e Epirit, Athine 1992,
fq. 95-101 dhe Arqimandhriu, Camet, fq. 47-58.

10. Kacimitru, Epiri ne vijen e pare, fq. 172.


11. Caka, si me lart, fq. 19-20.

12. AYE, 1945, 46/8/15564, Administrata e Pergjithshme e Epirit
drejtuar Ministrise se Jashtme, Janine 3-5-1945.

13. AYE, 1945, 81/1/16308, Ministria e Jashtme drejtuar gjithe
ambasadave, Athine 6-6-1945, Raport I bashkangjitur " Mbi muslimanet
e Thesprotise ".

14. AYE, 1944, 42/6/262, Komiteti Mbare Epiriot drejtuar Komitetit
Qendror te Frontit Kombetar Clirimtar, Dholiana 6-11-1944. shiko dhe
Sp.Muselimi, Ngjarje historike ne Thesproti, Selanik 1976, botim nga
gazeta Vatra e Epirit, Janine 1974.

15. N. Ziagu, Imperializmi anglez dhe rezistenca kombetare 1940-45,
Athine 1978, Vellimi 1, fq. 143-144.

NURI DHE MAZAR DINO

"... Këtë lëvizje e drejtonte Këshilli i Përgjithshëm i Mbrojtjes, i
cili qe një organizëm me qendër në Gumenicë dhe me degë në shkallë
rrethi në Filat, Margëllëç, Paramithi e Pragë. Në krye të Këshillit
për anën politike – administrative u zgjodh Mazar Dino kurse
nënkryetar i Këshillit të Përgjithshëm dhe drejtues i mbrojtjes e i
rendit u zgjodh i vëllai i tij, Nuri Dino. Këshilli Krahinor kryente
në një farë mënyre detyrat e qeverisjes, siç ishin mbajtja e
rregullit dhe e qetësisë, zgjidhja e mosmarrëveshjeve, hapja e
shkollave etj. ..."

Lufta e Dytë Botërore ( 1939 – 1945 )

Veprimtari diplomatike dhe ushtarake, në fund të viteve 30, e
shteteve fashiste ishte një kërcënim i drejtpërdrejtë për Ballkanin.
Në kuadrin e ndarjes së sferave të influencës midis dy boshteve
Romë – Berlin, Italia shquhej për përparësitë e politikës së saj në
drejtim të Ballkanit e Mesdheut. Rëndësia strategjike e Shqipërisë
në hallkat e pushtimit fashist ishte ushtarake, diplomatike, por
edhe ekonomike. Pushtimi i Shqipërisë më 7 prill 1939, dhe
përfshirja e saj në përbërje të `Perandorisë Italiane' solli
krijimin në vend të një strukture politiko – shoqërore, e cila qe
kopje e të gjitha hallkave kryesore të regjimit fashist të Italisë.

Pas pushtimit të Shqipërisë Italianët besonin se mund të fitonin
dashamirësi në gjirin e popullit shqiptar në rast se do të ndiqnin
vijën e irredentizmit shqiptar, diçka që do të përputhej edhe me
planet italiane për pushtimin e Ballkanit. Kështu gjatë përgatitjeve
për luftë kundër Greqisë, Italia shfrytëzoi të gjitha rrethanat
historike në favor të saj. Ajo shfrytëzoi gjendjen e diskriminuar të
shqiptarëve të Çamërisë. Në prill 1936, në Greqi kishte ardhur në
qeveri diktatori pro fashist Joanis Metaksas, me një program
reaksionar e ksenofob.

Gjatë kësaj periudhe dhuna, terrori dhe keqtrajtimet kundër
popullsisë çame qenë intensifikuar edhe më shumë duke i mohuar kësaj
popullsi të drejtën e arsimimit në gjuhën kombëtare, diskriminim
politik, shoqëror, ekonomik. Duke marrë parasysh këtë gjendje
italianët i llogaritën çamët si një faktor mbështetës për veprimet
luftarake kundër Greqisë. Nga ana e fashistëve italianë ishin bërë
edhe listat e personave çamë, tek të cilët ata mund të mbështeteshin
në momentin e pushtimit. Në këtë listë përfshiheshin emrat e krerëve
të familjeve me tradita të vjetra qeverisëse në Çamëri, dhe me
autoritet të spikatur te banorët vendas. Si njerëz me ndikim në këto
lista përfshiheshin edhe anëtar të familjes Dino.

Në një situatë mjaftë të vështirë për popullin e Çamërisë një pjesë
e anëtarëve të familjes Dino filluan të ushqeni shpresa për ndihmën
që mund t'u jepte Italia, për presionet që mund të ushtronte ajo
ndaj Greqisë për të njohur dhe respektuar të drejtat e popullsisë
çame. Kështu Nebil Dino i ndodhur përball një situate mjaftë të
rëndë, nga njëra anë dhuna dhe terrori i qeverisë greke dhe nga ana
tjetër premtimet e Italisë për përmirësimin e gjendjes në krahinën e
Çamërisë, ndikuan që ai të besonte te premtimet propagandistike të
Italisë.

Me shpresën se me ndihmën e Italisë, Çamëria do të mund të shpëtonte
nga dhuna greke, e cila që nga momenti i aneksimit në Konferencën e
Ambasadorëve 1913 e deri në atë kohë nuk kishte mundur t'i shpëtonte
politikës asimiluese të ushtruar nga shteti grek kundër popullsisë
çame, Nebil Dino filloj të mbante lidhje të ngushta me drejtuesit e
Italisë fashiste në Shqipëri.

Në postin e sekretarit federal të Tiranës, ai filloi të ndërmerrte
udhëtime të shpeshta në krahinën e Çamërisë e në Athinë për të
vëzhguar situatën dhe gjatë kthimit i referonte Jakomonit sesi qe
gjendja në Çamëri. Sipas Jakomonit, Nebil Dino i përkiste mendimit
se aneksimi i Çamërisë mund të arrihej në mënyrë paqësore, pasi
populli çamë i lodhur nga keqtrajtimet e qeverisë Greke e priste
Italinë me krahët e hapura dhe shihte te ajo shpëtimtaren që do ti
siguronte asaj lirinë.

Pavarësisht raporteve që Nebil Dino kishte me Italinë ai gjithsesi
nuk duhet gjykuar si një pro fashistë i zjarrtë. Lidhjet e tij me
Italinë qenë lidhje të krijuara mbi bazat e interesi kombëtar, të
nxitura nga dhuna e terrori grek. Nebil Dino shpresonte te ndërhyrja
e Italisë, se ajo do të qe për Çamërinë një shpëtim nga politika e
egër e ushtruar nga qeveria greke. Për këtë qëllim në lidhjet që ai
kishte me Jakomonin e paraqiste situatën në Çamëri si një vend që qe
pro Italianë, diçka që qe tërësisht jo e vërtet. Në Çamëri
propaganda e madhe "çliruese" italiane nuk mundi të siguronte më
tepër se një simpati të përkohshme fillestare të shqiptarëve, e cila
pas pushtimit do të shuhej shpejt.

Pas pushtimit të Greqisë, italianët vepruan ndryshe nga çfarë kishin
propaganduar para luftës. Ata ndoqën një politikë të dyanshme
lokale, e cila mbështetej në interesat e çastit. Ata herë vinin në
pushtetin lokal shqiptarët, herë grekët e herë ngrinin flamurin
shqiptar e herë atë grekë. Kjo politikë provokoi rritjen e tensionit
politik, por ajo njëkohësisht bëri që te opinioni shqiptarë të
humbiste besimi te Italia dhe ta shikonte ushtrinë italiane si
okupatore.

Pas pushtimit të Greqisë nga gjermanët popullsia çame u ngrit mbi
pasionet shoviniste dhe zgjodhi rrugën e mirëkuptimit dhe të
bashkëjetesës për të përballuar vështirësitë që kishte krijuar
pushtimi nazi – fashist në vend. Pavarësisht mirëkuptimit dhe
bashkëpunimit nga ana e popullsisë çame, kjo gjë nuk qe e pranueshme
nga qarqet shoviniste greke. Për të nxitur përçarjet midis
popullsive ndjenjat shoviniste greke po merrnin forma të hapura
kundër popullsisë shqiptare në Çamëri, duke ndikuar në frikësimin
dhe në çoroditjen e popullsisë.

Në çështjen çame dhe në pozitën e Çamërisë një peshë jo të vogël
gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore luajti edhe lëvizja e
nacionalistëve çamë, të cilët aspironin hapur bashkimin e Çamërisë
me Shqipërinë.

Këtë lëvizje e drejtonte Këshilli i Përgjithshëm i Mbrojtjes, i cili
qe një organizëm me qendër në Gumenicë dhe me degë në shkallë rrethi
në Filat, Margëllëç, Paramithi e Pragë. Në krye të Këshillit për
anën politike – administrative u zgjodh Mazar Dino kurse nënkryetar
i Këshillit të Përgjithshëm dhe drejtues i mbrojtjes e i rendit u
zgjodh i vëllai i tij, Nuri Dino. Këshilli Krahinor kryente në një
farë mënyre detyrat e qeverisjes, siç ishin mbajtja e rregullit dhe
e qetësisë, zgjidhja e mosmarrëveshjeve, hapja e shkollave etj.

Për të mënjanuar rrezikun zervist, që i kanosej Çamërisë, dhe për të
realizuar aspiratat e tjera të tyre, nacionalistët çamë bënë
përpjekje për t'u lidhur me Shtabin Aleat të Mesdheut. Nuri Dino si
përfaqësues i Këshillit i paraqiti Shtabit Aleat kërkesën që edhe
fuqia e kryesuar prej tij të vihej në krah të Lidhjes, me kusht që
kjo lidhje të bëhej dorëzënës për të ardhmen e Çamërisë. Sipas
raporteve, gjermanët vërenin se ky grup (nacionalistët) ishte gati
të lidhej me këdo, mjaft që të arrinte të bashkonte Çamërinë me
Shqipërinë.

Rreziku i një reprezaljeje nga bandat shoviniste te Zerves i bën me
te vetëdijshëm nacionalistet çame, dhe në veçanti anëtarët e
familjes Dino, të cilët ishin ndër krerët drejtues të këtij grupimi
nacionalist. Ata ngulnin këmbe ne pikëpamjen se rruga e bashkimit te
tyre ishte rruga e bashkimit te forcave politike shqiptare.
Nacionalistët çamë bënë disa herë thirrje për të shmangur luftën
vëllavrasëse dhe për bashkimin e të gjitha forcave për mbrojtjen e
çështjes kombëtare në këtë kuadër, edhe atë të Çamërisë në veçanti.

Në letrën që Nuri Dino i dërgonte, më 21 shkurt 1944, Shefqet Peçit,
pasi fliste për përpjekjet që bëheshin në Greqi për bashkimin e dy
forcave kryesore politike, ai theksonte se "Grekët synojnë ta
shkatërrojnë Shqipërinë edhe nën maskën komuniste..." duke vazhduar
më tej: "Mjaft gjak shqiptari vaditi tokën tonë, mjaft larg u dëgjua
afshi i popullit tonë për liri, dhe kjo mjafton për të nesërmen, por
e nesërmja duhet të na gjejë të bashkuar më shumë se kurrë. Për hir
të gjakut që na bashkon e të zakonit që s'mund të na ndajë, duke iu
kërkuar si mendoni ju për këtë çështje. Unë mendoj për një bashkim,
bazat e të cilit mund të na i njoftoni, me kusht që të mos preken
parimet tona dhe karakteri kombëtar"

Thelbin e kësaj letre e përbënte kërkesa për bashkim, në një situatë
kur kombit shqiptar po i kanoseshin mjaft rreziqe, një thirrje e
tillë qe mëse e domosdoshme.
I ndodhur përpara masakrave çnjerëzore të gjeneral Zervës kundër
popullsisë civile, Nuri Dino si përfaqësues i Këshillit, parashtroi
përpara tij kërkesën për dëbimin e pakicës greko folëse brenda
shtetit shqiptar dhe vendosjen në fshatrat e tyre të çamëve mysliman
që ndodheshin në shtetin grekë, por ky propozim i tij nuk u morë
parasysh.

Grupimi nacionalist i cili vepronte në Çamëri gjatë Luftës së Dytë
Botërore dhe si platformë të tij kishte "Bashkimin e Çamërisë me
Shqipërinë", për pozicionin dhe veprimtarinë e tij është shkruar
edhe me nota negative. Në dokumentet gjermane Nuri dhe Mazar Dino
figurojnë si udhëheqës të forcave çame për vetëmbrojtjen e tokave të
Çamërisë. Detyra e vetme e tyre ka qenë mbajtja e rregullit dhe
qetësisë në funksionin administrativ dhe ruajtja e popullsisë çame
nga ndëshkimet e grekëve.

Ashtu si edhe në momentet më të vështira për kombin shqiptar edhe
gjatë Luftës së Dytë Botërore, një kontribut të rëndësishëm kanë
dhënë anëtarët e familjes Dino. Të ndodhur përball dy rreziqeve,
shovinizmit grekë nga njëra anë dhe nazi – fashizmit nga ana tjetër,
ata u përpoqën që me të gjitha rrugët e të gjitha mjetet e mundura
t'i shërbejnë vendit të tyre. Si interes të tyre primar kanë
vendosur gjithmonë çështjen kombëtare, dhe për këtë zgjedhje të tyre
ata shpesh herë edhe pa të drejtë janë cilësuar si tradhtar e
bashkëpunëtor me pushtuesin.

Bashkëpunimi i tyre në momente të caktuara me italianët dhe
gjermanët e kishte burimin në shtypjen e rëndë nacionale nga shteti
grek. Por si mund të cilësohet tradhtar dikush që mbi gjithçka
vendos kombin e lirinë e vendit të vetë, të cilën mundohet ta fitoj
me çdo mënyrë. Në qoftë se këta persona i quajmë tradhtar atëherë ç'
emër mund tu vinim tradhtarëve të vërtet.

e mërkurë, 22 tetor 2008

TRADHETIA ARVANITO-SULIOTE NE EPIKEN DHE KENGET POPULLORE CAME

TRADHETIA ARVANITO-SULIOTE NE EPIKEN DHE KENGET POPULLORE CAME

SHKRUAN ABEDIN RAKIPI

Ne epiken dhe kenget popullore çame shfaqet qarte lufta dhe sakrificat qe çamet dhe shqiptaret e tjere kane bere kunder armatave arvanito-greke. Marko Boçari gjate revolucionit grek i bente thirrje çameve te krishtere te Parges me keto fjale: “Pargarite! Gjarpri u shtyp me kryqin. Flamuri i shenjte me kryq valevitet kudo mbi anedetin e Epirit.” Ndersa arvaniti Theodhori Griva qe se bashku me arvanitin tjeter Gjergj Karaiskaqin masakruan fshatra te tera çamesh ne emer te kryqit dhe Greqise se Madhe, erdhi ne çameri me moton: “Përpara me kryqin në njërën dorë dhe në tjetrën thikën” dhe pasi u versul neper Çamerine Lindore dhe e perzhiti ate deri ne rrjedhen e Kalamait. Fshatra çame muslimane si Forteza, Koriqani, Luzeci, etj thuajse u zhduken fare. Ndersa Noti Boçari kur zbriti nga malet e Sulit per te sulmuar forcat shqiptare te Omer Vrionit nga Berati u derdh mbi to me kushtrimin "Krishti u ngjall". Perballe ketyre fanatikeve kryqtare kombmohues dhe te tjetersuar ne greke ju doli djaleria dhe trimeria çame shqiptare dhe i kthehu andej nga kishin ardhur nga pllajat e Morese qe dikur shqiptare tashme ishte kthyer ne greke te emer te ideologjise ortodokse. Jane pra keto luftra dhe ky heroizem i çameve shqiptare kunder tradhetareve kombmohues ne emer te Kishes qe populli çam i ka perjetesuar ne kenge epike popullore. Jane keto fakte historike dhe keto kenge popullore qe Sulioti Arben Llalla dhe grekomanet e tjere ja fshehin popullit shqiptar, dhe ne veçanti atij çam, por folklori çam i ka salduar ne memorien e çdo plaku çam keto kenge qe po ju a sjellim me poshte. Keto kenge jane shkeputur nga libri "Bilbila dhe thelleza çame" te folkloristit çam Ibrahim hoxhes.

O SHOKË E SHOQËRI (102)
(82)
O shokë e shoqëri,
do t'u them një llahtari,
e paç me këta di si,
kle Moskovi sebepli.(1)
5 Rrëmbeu kriqin e dolli,
këtej Tunës(2) ordhit' hodhi,
i hodhi e i vërviti,
kaurët në këm' i ngriti,
nga Tuna njam ne Gjiriti.
10 U ngre Llaka,(3) u ngre Suli,
kallaxhitë nga Baburi.(4)
Llakë, Sul e Dumeqe,(5)
zunë besë me More.
Jallah gjarpri që i zuri,
15 kaha Sulejman Behluli,
gjith' skllev' e skllava i zuri,
të tërë në kordh' i vuri.
Vate hëna një mazdrak,(6)
luan hëna me bajrak,(7)
20 bën fanua(8) në Sanxhak,
me Moskovin ram në gjak.
Ram në gjak me shqehërinë,
Karadakun e Serbinë,
na kërkojnë Shqipërinë,
25 raje, çiflik të na binë.
Rrahu teli për Janinë:
Llakat e Sulit u ngrinë,
u gënjien, u fëllijnë,
janë lidhur me Gërqinë,
30 ran' e zunë Çamërinë.
Zunë mesn' e vilajetit,
Fanarin(8) e bregn' e detit.(9)(10)
1) Shkaktar.
2) Lumi Danub.
3) Pellgu a lugina nga Lumi i Zi në veri e deri në Lurë(në jug).
4)) Fshat i madh në malësinë lindore të Filatit.
5) Thesalia.
6) Hosten.
7) U duk, u shfaq.
8) Krahina gjatë Lumit të Zi.
9) Anëdeti nga Preveza e deri në fshatskelën: Spllanxë a Spllancë.
10) Ne kete kenge popullore çame tregohet sesi me nxitjen dhe ndihmen e Rusise u ngriten te tere popujt ortodokse te Ballkanit me kryqin ne dore per te fituar mbi myslimanet. Siç tregohet edhe ne vargjet e mesiperme Karadagu(Mali i Zi), Serbia, Greqia u ngriten ne kembe, por bashke me ta u ngriten ne kembe edhe Suliotet dhe arvanitet qe u bashkuan me grekun dhe zune te pushtojne çamerine. Vargjet Llakat e Sulit u ngrine, u gënjien, u fëllijnë, janë lidhur me Gërqinë, ran' e zunë Çamërinë tregojne tradhetine qe Suliotet i bene çameve duke u bashkuar me ushtrite greke per pushtimin e çamerise ne emer te kryqit. Per fakte te tilla siç e tregon edhe kjo kenge popullore çame Suliotet dhe Arvanitet jane dhe mbeten tradhetare te turpshem te kombit shqiptar.



TAFILI ME TË VËLLANË (76)
(52)
Tafili(1) me të vëllanë,
me Zejnel Gjolekë lamnë
u vërvin' e dojnë fshanë;
e përvëluan Milenë,(2)
5 se duaj të sill Morenë.
Morait' pllajeve mbenë,(3)
ca u vranë, ca u therë.
O Tafil, o Tafil palla,
keshe marr' urat nga nana.
1) Tafil Buzi.
2) Fshat në qafën malore mbi urën e Bogazit(Konispol). Më 1854 armata greke e komanduar nga gjeneral Thodhori Griva -shqiptar nga Narta, po i tjetërsuar në grek- mësyu Çamërinë Lindore. Të nxitur nga priftërinjtë, shqiptarët e krishterë të disa fshatrave kryengritën në përkrahje të armatës greke, po e pësuan.
3) Moraitet ishin arvanitet e Morese qe perbenin pjesen derrmuese te armates se Theodhori Grives.



ERDHI KARTË NGA MECOVA (83)
(59)
5 Erdhi kartë nga Mecova,
bën dufeq Mahmut bej Vlora,
në male pa tretur bora,
e mblodhi Grivën sa dora.(1)
10 Griva me tre kapetanë,
Papakostës bes' i dhanë,
ne klisha u ngren' e vanë,
të tre djelt' e ti u vranë.
Hormova me Jorgaq Janë
15 bashk' me Dhimo Bajraktarë,
shkelën kriqin(2) edhe thanë:
"Jurush, të marrim kalanë,
Mecovës t'i vëmë zjarrë!"(3)
1) Grusht, e shtrydhi.
2) U betuan mbi kryq, beja më e pashkelshme e të krishterëve.
3) Behet fjale per armaten greko-arvanite te drejtuar nga arvanitet Griva dhe Karaiskaqi qe dogjen dhe shkaterruan çamerine lindore ne vitin 1854. Motoja me te cilen Griva drejtoi armaten ishte “PERPARA ME KRYQIN NE NJE DORE DHE NE TJETREN THIKEN”. Ai masakroi me dhjetera fshatra muslimane te çamerise ne emer te kryqit dhe te Greqise. Perballe tij luftoi babai i ISMAIL QEMALIT, Mahmud bej Vlora.

GJËMON TOPI NGA BEDENI (84)
(60)
Gjëmon topi nga bedeni,
drridhet vëndi, Junan qeni.
Mun si qeni aluriti,
kokën në mejdan s'e qiti.
5 O Junan, o Junan-e,
të mbllitin muhasere,
pa rizak, pa xhephane,
kriqelitë ku i ke?(1)
Junan, të erdhi mandata,
10 s'të zuri as dit', as nata,
flakë ta dhezën nga prapa,
sa e lëshove në vraka.
Grivën me taborë shumë,
me evzonë, me kam-kumë(2)
15 e një çikë ngas(3)të zunë,
gjismët t'i mbinë në lumë.(4)
1) Shtetet e krishtere përkrahëse.
3) Bredharakë që lehin andej-këndej për të gjetur ndonjë thelë.
3) Gati, për pak.
4) Lumenjtë Aráht dhe Piné. Ushtarët greko-arvanite dhe andartët që luftonin së toku me ta në Mecovë e në malësitë


MBI JUNAN U HOTH I PARI (42)
(16)
Mbi Junan u hoth i pari
ki Çelo(1) Mehmet Picari,
zdrigji stratigón' nga kali,
si larash(2) që vjen nga mali.
5 Primë, qirje stratigo,
në je burr' atje qëndro,
vet-hen mos e tërpëro,
do lëftojmë domosdo,
daç me pall', daç me horó,(3)
10 që këtu njaam n'Epahto"(4)
Çelua me çepe të glatë
huxhùm(5) me katër bajrakë
dhezi vëndin zjarr e flakë,
15 destur(6) që të vi në Nartë.
O Çelo Mehmet Picari,
sh'të li palla, ta diq strralli!(7)
1) Emri i tij i vërtetë ishte Xhelo (Xhelal apo Xheladin). Shndërrimi i xh-së në ç kishte ndodhur për shkak të shqiptimit kështu nga grekërit dhe nga turqit.
2) Zog grabitqar pak më i vogël se shkaba, por shumë më i fuqishëm. Gjatë fluturimeve të tij pingule, vjeshtrave rrëmben sidomos shelegët e turllosur nga helmimi prej barit me vesë.
3) Këtu, kopaçe, njëlloj topuzi.
4) Qytet në gjirin e Patrës. Nafpaht.
5) Sulm, sipër.
6) Vendim. Ja fitore, ja vdekje.
7) Duket se është fjala për ngjarjet e vitit 1854 kundër gjeneralit Arvanit Thodhori Grivës, i cili duke përfituar nga mungesa e ballit të djalërisë çame në luftimet kundër Cariatit Rus në Krime, zbriti befas në anëdetin e Nartës dhe të Prevezës dhe mundi të arrinte deri në kufirin krahinor çamo-lab: Muzinë, Butrint etj. Çelua në krye te venddashësve kurveleshas bashkë dhe me të tjerë luftëtarë shqiptarë zbritën në ndihmë të luftëtarëve çamë.
6) Çfarë shpëtonte nga palla, e asgjesonte pushka dhe koburja.

KALAJA NË GËRRÇ N'ATHINË (45)
(19)
Kalaja në gërrç, n' Athinë,
ç'e rrethosnë njëzet milë
qark e qark, po s'munt të hinë,
lëfton Gurra me të nimnë,(1)
5 dërgon Gurra për imdat:(2)
Ku je, mor Karaiskáq,(3)
se më bëri Çelua çark, .(4)
më vjen me taborrë lart(5)
1) Nipin, Gurra një nga krerët arvanitë.qe luftoi kunder çameve te Çelo Picarit qe dhane jeten per te shuar kryengritjen greko-arvanite.
2) Ndihmë.
3) Ishte prej Nartës. Shërbeu në Oborrin e Ali Pashajt e pastaj u bë një nga krerët e "kryengritjes greke". Para marrjes së drejtimit të kryengritjes prej tij, kryngritja ishte në të shuar. Ky e rigjallëroi sepse pasi braktisi Aliun pas komplotit te madh qe Suliotet i bene atij, ai kaloi ne anen greke duke luftuar per fitoren e kryqit mbi gjysmehenen. Ai gjithashtu sebashku me Theodhori Griven drejtoi armaten greko-arvanite qe ne vitin 1854 perzhiti dhe masakroi pjesen derrmuese te fshatrave muslimane te Çamerise Lindore.
4)Behet fjale per Çelo Picarin i cili ne rini te moshes bashke me luftetaret e tjere çame i bene balle kryengritjes greke qe drejtohej nga arvanito-suliotet. Çelo Picari ka drejtuar gjithashtu luftetaret çamo-labe ne vitin 1854 kunder gjeneralit Arvanit ne sherbim te Greqise Theodhori Griva i cili ne krye te nje armate greko-arnavite perzhiti gjithe Çamerine.
5) Kjo këngë u kushtohet ngjarjeve të viteve 1822-1823.

DHAN' E DHANË DOT S'U NGJINË (46)
(20)
Kalaja në gërrç n'Athinë,
dhan' e dhanë, dot s'u ngjinë,
ki Çelo Picari inë,
ç'e batërrdisi qafirë,
5 të vrarët bien me milë.
Zun' qafirët blegërinë:
Nuk e presim(1) dot Xhelilë,(2)
trimat e ti na përpinë.
1) S'e ndalojmë dot, s'e përballojmë dot.
2) Xhelil Mehmet Picari(Çelo Picari)

KUSH U HOTH "HOPA" N'ATHINË (47)
(21)
Kush u hoth "hopa" n'Athinë?(1)
Ki Çelo Picari inë,
me Muhtar Bej Qafëzinë,
bashkë e mblodhë ordhinë,
5 zunë skllevërit me milë;
dizet milë skllevër zunë,
peshqesh vezirit(2) ia shpunë.
U nisën për në shtëpi
me njëqint mushka flori,
10 pas u erdhi bujurdi:(3)
Ktheu, Çelo përsëri,
se na mbloi kauri!(4)
1) Është fjala për ngjarje të kohës së kryengritjes së pavarësisë në Greqi. Ndersa shqiptaret muslimane te çamerise luftuan kunder kesaj kryengritjeje greke dhe antishqiptare, arvanitet dhe suliotet luftuan kunder shqiptareve muslimane per Greqine.
2) Këtu, Ministër i Luftës dhe kryekomandant i trupave rrethuese, Mehmet Reshit Pashai qe ishte shqiptar.
3) Urdhër, komandë, qarkore.
4) Thirrjen ja ben populli Çelo Picarit ne vitin 1854 kur gjenerali arvanit ne sherbim te Greqise Theodhori Griva perzhiti çamerine lindore, dhe masakroi fshatra te tera çamesh. Çelo Picari siç tregohet edhe ne nje foto shkoi deri ne parlamentin grek dhe hyri atje brenda i veshur me fustanelle, si per te turperuar arvanito-greket.

NGREU, ÇELO, BËN ZANANË (78)
(54)
Ngreu Çelo, bën zananë,
ngjesh pisqoll' e jataganë,
të biç dufeq me Junanë!
Kapetan Griva ka dalë,
5 mbushi vëndin me andarë,(1)
zuri fshatërat me radhë,
u mori shpirtin e mallë.
Griva vet me vllezëri,
bëri vëndin paspurdhi,(2)
10 e bëri shkrrum edhe hi,
nekdo gjëmë, nekdo zi.
Ç'e bëtë Çelo Mehmenë,(3)
që të dal' siç kish adenë?!
Del, ore Çelo Mehmeti,
15 se këtu u bë gazepi,
dolli Junani nga deti,
na përrvëloi laneti!
Kur u derth Çelo Picari,
si purtek' u drroth Junani,
20 në More la vramn' i pari,
Grivë derri, kacidhjari.(4)
1) Komitë(grekë).
2) Fëlliqi, qelbi. Lesh e li.
3) Çelo Mehmet Picari. Emri i tij i vërtetë ishte Xhelo; po, ngaqë Ç-ja në turqisht lexohet Xh, ndodhi edhe shqiptimi nga Xhelo, në Çelo.
4) Qeros.

TË XHUMA MË TË XHUMA (80)
(56)
Të xhuma më të xhuma,
nglau(1) e shkrreta hata,
mulla Qemali u vra,
në Nartë, në këshëlla,
5 nek hidhej si ezhdërha.
Mulla Qemal Bejdeshati,
u bë ç'ish shkruarfati,
se të kish ardhur sahati.
U vërvit Qemal shehiti,(2)
10 kordh`e jatagan ç'i qiti,
"ileri"(3) fajkoj bërrtiti,
Grivën gjisej çorroditi,
sa mori ibrret(4) jeziti,
"rahmë-rahmë" ulëriti.
15 Junan, ç'kërkonje në Lurë,
s'të kish shkelur këma kurrë,
e pagove me lëkurë.
1) Ngjau.
2) Dëshmor. Mulla Qemal Bejdeshati, mirallaj(kolonel) në rast lufte; u vra në ballin e allajt(regjimentit) që komandonte, kur po sulmonte për të hyrë në kalanë e Nartës, të rrethuar nga gjeneral Griva më 1854.
3) Përpara, sulm!
4) Shëmbull, mësim. Këtu, tmerr, llahtarë.

O JU PAMPORË QË SHKONI (48)
(22)
O ju pamporë që shkoni,
në Hìdhër të më qëndroni,
Bubullimës(1) t'i dërgoni
kartë edhe të m'i thoni:
5 Ç’na gjeti, moj Bubullimë,
vranë atë trimin e mirë,
Mustafa bej Qafëzinë
Nuk e droj dot këtë fjalë,
se s'gjëndet i tili djalë,
isht nga trimat e rrallë.
10 Po të ish akoma gjallë,
burrë e keshinj(3) për te marrë,
të zërë me të një djalë,
që në kordhë të nglit(4) t'anë.(5)

1) Ajo që të huajt e quanin Bubulinë.
2) Po ta dija.
3) Kisha.
4) Ngjiste.
5) Ne kete kenge populli i çamerise i drejtohet me ironi Heroines arvanite qe luftoi per Greqine, Laskarina Bubulines, duke i kerkuar asaj se pse kryengritesit greko-arvanite vrane shqiptarin Mustafa bej Qafeziun, dhe duke vene ne gojen e saj ironikisht fjalet me te bukura per Mustafa beun, dhe si per ta turperuar ate ne fund populli thote me gojen e Bubulines qe po te mos kish vdekur Bubulina do e kish marre per burre.

ZEJNEL HUSA BURR' I BURRIT (79)
(55)
Zejnel Husa(1) burr'i burrit,
i vuri frërin kaurit,
ruajti kalan' e Sulit,
kalan' e Sulit e roi,
5 duaj te mirr arhjigoi,(2)
me kok' të ti e pagoi.
Zejnel Husë, ku më je,
një muaj muhasere,
sose rizak, xhephane,
10 se lëftonje me More,
me More e me Junan,
me dufeqe, jatagan,
mbronje vënt, mbronje vatan.
O Zejnel Husa me derte,
15 me pall' në dorë mbete,
për vatanin tënt ç'u trete.
Zejnel, të penes(3) veziri,
nga dovleti vjen tagdiri,(4)
bres i ardhur nga Misiri.
l) Një nga parësia e Margëllëçit. Me shoqëruesit e tij të armatosur asokohe ishte në ruajtje të kalasë së Sulit.
2) Komandanti.
3) Lëvdon.
4) Këtu, vendimi, emërimi, dekretimi.
Është fjala për rrethimin e kalasë së Sulit nga armata e gjeneral arvanit Theodhori Grivës më 1854.

DILI SHIHNI Ç'ASQER' VINË (81)
(57)
Dili shihni ç'asqer' vinë?
Vjen Mahmuti(1) me tri milë,
Mecovës seç ju vërvinë.
Mecov' e zeza Mecovë,
5 vunë zjarrë e të dojnë.
Gjashtëqint shtëpi Mecova,
shtatëqint copë duqanë,(2)
një kullë përtej në anë
e mbushur me kapetanë,
10 ata që vranë Selamnë.(3)
O Selam, kur u vërvite,
pall' e jatagan ç'i qite,
të zëre Grivën për grike,
medet, në gjoks ç'u godite
15 pa vatur mesi i dite!
Ku vall' ish rritur Selami?
Në një brimë, rrëzë mali.(4)
Bir, o bir, Selam Hasani,
sokëllit sa drridhej mali,
20 gjak të këllon' jatagani!
Bir, o bir Selam Behluli,
sokëllit sa drridhej guri!
Gjashtë dit' e gjashtë net,
Selam labi vret e pret.
1) Mahmut bej Vlora, i ati i Ismail Qemalit, komandant epror i luftëtarëve vetëdashës çamër e lebër që shpartalluan më 1854 armatën greko-arvanite të gjeneral Grivës.
2) Në Mecovë kishte më tepër shitore se shtëpi, ngaqë gjëndet në udhën kresore që lidh Thesalinë me Epirin.
2) Selam Hasani nga Velça e Lumit të Vlorës. Nuk e di se përse përmendet edhe me mbiemrin Behlulu.
3) Padyshim që është fjala për gravat(guvat shkëmbore) që gjënden poshtë e mbi fshatin Velçë.

e diel, 19 tetor 2008

TRIMERIA CAME PERBALLE DREDHISE SULIOTE


TRIMERIA CAME PERBALLE DREDHISE SULIOTE

SHKEPUTUR NGA ENCIKLOPEDIA JUGSHQIPTARE E IBRAHIM D. HOXHA

* Komentoi: Abedin Rakipi


BEJDESHÀTI, Beqir agà(1790-1824), i mbiquajtur Karabeqír agà. Në kohë lufte mbante gradë mirjallaj(kolonel). Gjatë viteve 1822-1823 në krye të një allàji(regjiment) bashkëvendësish: dhrohomítë, gardhíqas, karbunarítë(fshatra te CAMERISE) e të tjerë që thërriteshin nën armë vetëm në kohë lufte, u ngarkua të përzinte çetat e përbëra prej plaçkitësish sulotë. Çetat e tyre zbrisnin nga malet dhe grabisnin herë e kurdo pasuritë e banorëve të fshatrave fqinje të vendeve të ulta: kodrinore e fushore, më të afërtat e të cilave ishin dhrohomitët e gardhiqasit. Duke vazhduar ndjekjen me luftime të pandërprera, puna e desh që t’i mërgonin aq sa të mos mundeshin të ktheheshin më. Kështu, në ndjekje e sipër dikur arritën deri në jugun siujdhezor grek, ku tanimë nuk mund t’u shmangeshin luftimeve edhe me kryengritës të tjerë, kryesisht edhe ata shqiptarë, po të besimit kristian, nëpër të cilët strukeshin edhe grekër të pakë. Trupmadh, tejet i fuqishëm dhe shpatarak i rreptë e trim i tërbuar, përherë printe në ballë të bashkëluftëtarëve të vet. Duke ia ditur këto cilësi si edhe zotësinë e trimërinë e bashkëluftëtarëve të tij, kundërshtarët ndeshjes me allajin e tij i ndruheshin dhe, kur mundeshin, i shmangeshin. Edhe pse përballë luftëtarësh kundërshtarë po aq trima, ai dhe allaji i tij dolën fitimtarë në disa ndeshje. Së fundi u ngarkua t’u merrte kryengritësve një kala të rënë më parë në duart e tyre e që tërë përpjekjet për t’ua rimarrë kishin shkuar huq. Si përherë me shpatë zhveshur në dorë, në ballë të bashkëluftëtarëve iu afrua portës kryesore. Kur po çante për të hyrë brenda në kala, një plumb i shkrehur nga një pushkë pas një frengjie e goditi për vdekje. Nuk la fëmijë, sepse nuk ishte martuar.

BEJDESHÀTI, Daut agà(1794-1827). Vëllai i Beqir agait; kur i vëllai u përplas për tokë i vdekur, ai, po me shpatë zhveshur në dorë po çante nëpër armiqtë përkrah tij. Pa e lëshuar zemra nga vrasja e të vëllait, drejtoi bashkëluftëtarët me po atë guxim dhe tok me ta u gjend në sheshin brenda kalasë. Gjithnjë në përleshje trup me trup mposhti qëndresën e kundërshtarëve. Të pakët që i shpëtuan vdekjes hodhën armët në këmbët e fitimtarëve. Rrjedhimisht edhe këtij iu dha grada mirallaj. Veprimtarinë e mëtejshme nuk e kemi gjetur dot në ndonjë burim të shkruar apo nëpër gojëdhënat. Në gojëdhënat tregohet se u vra rreth 3 vjetësh pas të vëllait gjatë një luftimi tejet të rreptë. Po ndërsa në disa gojëdhëna thuhet se u vra në Mesollónjë, në disa të tjera thuhet se u vra në Athinë. La vetëm një djalë.


ÇAPARI, Hasan. Lindi në Margëllëç. Themeluesi i derës së lavdishme Çapari. Vasil Krapsiti në “Istoria tu Margatiu” gabohet kur shkruan se ishte i ardhur, aziatik. Gojëdhënat e shumta të bashkëqytetarëve të tij vërtetojnë katërcipërisht se ai pati dalë nga familja e madhe margëllëçase, Amaràti. Prijësi luftarak më i zoti dhe më i dëgjuari jo vetëm në Çamëri, që po se po, por edhe shumë më përtej, shpatarak i rrallë, gjeneral i shquar kalorie dhe diplomat i dalluar. Admirali rus, Ushakov, komandanti i flotës së Detit të Zi, i cili asokohe vepronte në detin Jon, në shkresat dërguar oborrit carist, Hasan Çaparin e quante një ndër komandantët e rëndësishëm të armatës alipashiane.(P. Aravantinoi, G.LL.Arsh dhe I.M.Qafëzezi.). Sipas dëshmitarëve ngjarjepërshkrues të kohës dhe gojëdhënave të shumta ai kishte një trup të bëshëm e lastar si qiparis, tërheqës e tejet të fuqishëm. Tejet i pashëm: fytyrë kalesh(paksa ezmer), syfilxhan, vetulltrashë e flokëzi si pendë korbi. Thuhet, gjithashtu, se ishte gjysmë njeri e gjysmë “xhinì”(hyjni) dhe se kishte dashnore një zërë(orë, zanë); thuhet edhe se ajo i ishte shfaqur në gjumë edhe vet të shoqes së Hasanit.
Sipas gojëdhënave të mbartura nga brezi në brez çeta cubash sulotë “nuk linin dy gurë bashkë”. Që nga çerdhet e veta në brinjat e thepisura të humbëtirave të Sulit – sipas I. M. Q.- ato derdheshin tatëpjetë fshatrave të vendeve të ulta të Çamërisë Jugore, tmerronin banorët e tyre dhe grabisnin gjithçka që gjenin në to; madje disave prej fshatrave të afërta me ta u vinin edhe detyrime të përvitshme. Të gjitha veprimet ushtarake osmane kundër tyre kishin qënë të padobishme; dhe ç’ishte edhe më keq. ata kishin mundur të ngrenin edhe një nyjë tejet të fuqishme në malin Flùar, mal në të majtë të rrjedhës së mesme të Lumit të Zi, e cila u kishte dhënë edhe më tepër dorë për grabitëri në vendbanimet e krahinës Çamofshatra; ndërkaq, ai që pastaj u quajt me mbiemrin Çapâr, kishte arritur në dallgë të tij. Për t’u ndalur grabitqarëve hovin dhe për t’u prerë përgjithmonë udhën e tyre dëmebërëse, prijës e trima nga Janina, Margëllëçi, Narta, Paramithia e Préveza kundër tyre ngrinin prita të shumta dhe bënë me to luftime të herëpasherëshme shumë të rrepta e tejet të përgjakshme; gjithësaherë i zmbrapsnin dhe i zbonin deri në strofkat e tyre të çelura nëpër faqet e pjerrta thikë të maleve të veta. Njëri prej atyre prijësave e kordhëtarëve me emër ishte edhe Hasan Amarati. Gjatë vitit 1772 ai me trimat e vet –sipas Ilo Mitkë Qafëzezit- disa nga çetat në fjalë “që rripnin fshatrat e ultësirave” i dërrmoi disa herë dhe më në fund i shkatërroi tërësisht. Gjatë një nate kur kapedan Xhavàrra(a Zhavàrra) me cubat e vet po kalonte nga fshati Koçonopull i Poshtëm për në fshatin fqinjë, Muzhakë, papritmas hasi në njësinë luftarake të prirë nga Hasan Amarati. Në përfytjen e bërë në shtratin e rrjedhës së epërme të lumit Lur, gjatë dyluftimit ndërmjet të dy prijësve, Hasani e vrau Xhavarrën dhe si shenjë mundjeje i mori sharkën e zezë me shirita të bardhë anëve; këta lloj shiritash në Çamëri –si edhe ata të llambave me vajguri- i quajnë çaparë. Shiritat e asaj gune u bënë shkak që andej e pas Hasan Amarati të quhej Hasan Çapari.(Rrëfime të Abdul Kup Gjuzelit, Hasan Velo Çaçanit dhe Mete Faslli Ballës nga Margëllëçi). I.M.Q. thotë se përleshja në fjalë u bë në fshatin Bodàr; dikush tjetër thotë se u bë në Zharrovìnë, edhe këta të dy vendbanime në Çamofshatra. Po, po të mbahen parasysh vendndodhjet e këtyre fshatrave dhe mundësia për t’u vërtitur çetat në fjalë, mund të thuhet pa mëdyshje se rrëfimi i tre margëllëçasve të sapopërmendur është plotësisht bindës, pra dhe i besueshëm.

• Suliotet ne ato vite kishin kaluar ne anen greke dhe luftonin kunder çameve muslimane. Ata ne çdo perpjekje te tyre kerkonin perparimin e trupave kryqtaro-athino-fanarite dhe per kete ne emer te kryqit luftonin kunder bashkekombasve te tyre muslimane. Perballe ketyre çetnikeve Suliote qe sulmonin çamerit muslimane te pafajshem ne emer te kryqit kane luftuar jo vetem vellezerit Bejdeshati po edhe shume çamer te tjere qe luftonin qe çameria mos te bjeri kurre ne roberine greke. Ndersa ne çamet luftuam per nje çameri shqiptare Suliotet luftuan bashke me greket per nje Greqi te madhe, dhe per kete mund te quhen pa frike tradhetare te kombit shqiptar. Nje nder mbeturinat e fundit Suliote ne Shqiperine e sotme qe fallsifikon te dhenat historike duke glorifikuar tradhetaret Suliote eshte Sulioti ARBEN LLALLA alias ARBER THESPROTI. Arben Llalla ka mbaruar studimet e tij historike ne Greqi dhe prej vitesh glorifikon ne libra ideologjine tradhetare Sulioto-Arvanite duke u munduar tja shesi ate kombit shqiptar si te vertete. A mos valle Arben Llalla qe fshihet nen pseudon e Arber Thesprotit ka marre instrukcione te qarta nga akademiket greke?

Shqiptaret myslimane shtypen revolten e arvaniteve ne More

Shqiptaret myslimane shtypen revolten e arvaniteve ne More
10.000 shqiptare myslimane te drejtuar nga Sulejman Çapari shtypen revolten greko-arvanite te viteve 1768-1770. Kete e provon edhe letra e meposhtme e shkruar nga vete Kollokotroni.

Trupat Serbe duke internuar shqiptaret ne burgjet e Beogradit 1912

Trupat Serbe duke internuar shqiptaret ne burgjet e Beogradit 1912

MASAKRAT E KRYERA NGA SHQIPTARET ORTODOKSE, ARVANITO-SULIOTE NDAJ ÇAMEVE. (Pjesa e pare)


MASAKRAT E KRYERA NGA SHQIPTARET ORTODOKSE, ARVANITO-SULIOTE NDAJ ÇAMEVE. (Pjesa e pare)

SHKRUAN : ABEDIN RAKIPI

Pasi per 500 vjet rresht i mbajtem nen sqetullen tone, hengren e pine ne fshatrat e shtepite tona, na gjunjezoheshin sa kohe kishin nevoje per ne, na kerkonin te beheshim vellam me ta, sepse kishin nevoje per perkrahjen tone ne çameri, por ja sesi u sollen ata me ne gjate gjenocidit ku nenat dhe motrat tona u shfarosen. Keto jane vetem disa nga qindra deshmite qe do te vijojne qe do te tregojne qarte sesi ortodokset shqipfoles ishin drejtuesit dhe indikatoret kryesore te grekeve ne çameri. Keto deshmi dhe qidra te tjerat qe do te vijojne jane ne kunderpergjigje akademike, per sharlatanin ISUF HAJREDINI, qe me genjeshtrat e tij do ti bejne çamet sot te puthen me vrasesit e baballareve te tyre ne çameri. Keta pra zoti Isuf jane vellezerit tane ortodokse.


(1)Muhamet Hodo Mehmetin me porosi te priftit te Karroqit Vasil Xanit (shqipfoles ortodoks) e vrau Marko Goga(suliot shqipfoles) paksa poshte Karroqit. (Treguar nga Merso Birbil Xhaferri nga Ninati dtl. 1887).
Musa Hamit Demi (dtl. 1878) dhe Shuaip Mete Çanua (dtl. 1886) te dy nga Filati tregojne se, shqiptari ortodoks Vasil Kollovoi nga fshati Sotire se bashku me nje çete gjakataresh si vetja pas Luftes Ballkanike qarkullonin neper Çamerine Verilindore pas asnje lloj ndrojtjeje; ne te njejten menyre si qarkullonte çeta e Çil Mastores, Nikolle Qamos, dhe ajo e Rexhenjve(te treja çetat te perbera dhe komanduara nga shqipfoles ortodokse) ne Çamerine e mesme lindore. Keto çeta u bene tmerri i çameve muslimane. Ata vrisnin e prisnin ne mes te dites ne sy te pushtetareve greke te cilet nuk i ngisnin fare, sepse ata ishin pjese perberese e tyre. Ne vitet 1913-1914 therren ne Kangjele (pllaje ne anen lindore te Filatit) Abdul Abazin e Hasan Dojaken, te dy nga Filati. Po ne vitet 1913-1914 vrane dhe therren mulla Sulejman Mushin nga Galbaqi, dhe Ilmaz Bello Sulon, Sami Sulejman Hoxhen, Sulejman Dule Çuçon, Shaban Sadush Taren, Shaban Zerre Banin, Shefqet Sulejman Hoxhen, dhe Xhaferr Isuf Xhaferrin, te gjithe nga Janjari. Po ne ato vite vrane edhe Beqo Kasimin nga Minina. Ne Shtator-Tetor 1917 shqiptari ortodoks Vasil Kollovoi bashke me çeten e vet dhe ate te Rexhenjeve kapen ne Shkalle te Zerjanit Qazim Haxhi Lazen, nga Lagjia Zenelat e Filatit dhe te birin e Shuhan Rushanit nga fshati Picar; i pari prej Gurreze po kthehej per ne vendlindje, kurse i dyti po shkonte ne Filat. I thelezuan prane Pjadhulit, qe tu kallnin daten dhe ti mbyllnin brenda shtepive te tyre banoret e fshatrave muslimane te Shkalles se Zerjanit. Te verteten mbi kete gjakesi e nxorren dy horofillake te rrethkomandes se Filatit, duke u fjalosur ne njeren nga kafenete e qytetit, pyetjes se njerit, tjetri ju pergjigj me gjysem zeri : E çe do qe te diç? Vasil Kollovoi me Rexhenjte i hasposen (zhduken) po rri e mos u ndiej. (Deshmi e M.H.D. dhe e SH.M.C.)
Adem Beqir Maksutin nga Paramithia ne vjeshte te 1917 e vrau tek mulliri i Huvjanit( prane Paramithise) Nikolle Kondoi nga Karjoti(shqiptar ortodoks) i cili ishte vene ne sherbim te asfalise greke si ndihmes polic.
Feti Ahmet Dodin 20 vjeçar nga Paramithia e po ate muaj e vrau ne Lefterhuar, Lefter Jani(shqiptar ortodoks)
Xhelal Musa Isufin 50 vjeçar nga Paramithia e vrane te krishteret e Popoves (fshat shqipfoles ortodoks ne linje te Paramithise. ( Treguar nga Riza Nexhip Kali nga Paramithia dtl. 1906)
Ramadan Taho Tahon e picarit 19 vjeçar e therri (1918) Vasil Kollovoi ndermjet vendlindjes dhe fshatit Pjadhul(Shkalle e Zerjanit); tok me te therri edhe djalin e Haxhi Lazes nga Filati. (Treguar nga Islam Omeri dhe Mehmet Hasan Sulejmani nga Picari.)
Ne vjeshten e dyte te 1918-s Vasil Kollovoi me shoket e tij, Jan Kaçarrin(shqiptar ortodoks) nga Karroqi, dhe te birin e Jan Koçonit(shqiptar ortodoks) nga Pallambai ne fushe te Mungulit vrane bujkun Duro Sulejman Mero nga Ninati.
Çeta e kryesuar nga Gole Manxhari (prej fshatit Kellez) i vetembiquajtur Ligor Farmaqi me 27.07.1912 se bashku me çeten e tij futen dhelperisht ne kllape kryetarin e shoqerise shqiptare Bashkimi ne Janine kur ai doli nga fshat çifligu i vet Çudille dhe po shkonte ne fshat-çifligun tjeter te tijin Radhotop. Ata e thelezuan pa asnje meshire duke ja bere trupin copa copa. (A. Livadheos, “I prodhromi tis Apeleftheroseos ton Joaninon” Athine 1964 fq. 11)
Ne Gurrez shqipfolesi Thoma Pituli nga Gumenica dhe çeta qe ai drejtonte lidhen pas nje shtylle Muho Abdi Fetahun nga Grikohori dhe pasi e njomen me vajguri e dogjen per se gjalli. Thoma Pituli dhe pasuesit e tij thelezuan ne Stanel edhe Idriz Jaho Fetahun. Po ashtu Muho Maze Fetahu u masakrua nga Thoma Pituli. Te tre Fetahenjve para vrasjes se pari ju qiten syte, ju prene veshet, hundet, gjuhen, organet gjenitale. (Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 722)
Njerezit mbeshtetes te Gjirokastritit Dhimiter Fandi i cili ishte ne sherbim te asfalise greke pas vrasjes se tij nga atdhetaret çame te grupit “Vellazeria” i zune prite Sulejman Abullah Memushit nga Galbaqi pasi ja ndane trupin me kama ne kater pjese ja varen neper deget e rrapit aty prane. Nje te mituri qe shtangu nga sa pa aty prane i thane : Te erdhi lik per Mulla Sulejmanin ? Me erdhi belbezoi ai. Eh edhe ne na erdhi per Dhimiter Fandin. (Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 718)
Cil Banua, Foto Ligori dhe Ligor Kosten(te tre shqipfoles ortodokse) nga Cangari ne gusht 1935 vrane 30 vjeçarin Omer Sako Omerin.
Nikolle Kosta e Thoma Fotaqi nga Lugati me 25.06 1928 ne Krua te Gunadhes vrane 23 vjeçarin Abdurrahman Xhafer Bejdon.
Vangjel Jani nga Horistjani dhe shqiptaret ortodokse grekomane qe ai drejtonte ne vitin 1923 ne “Dhrom i Madh” (vend ndermjet Dhrohomise dhe Karbunarit) therren 25 vjeçarin Muharrem Lul Hasanin. (Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 689)
Me 18.12.1924 Aleks Paci nga Bejdeshati, Cil Mastora, e Nikolle Qamua nga Horistjani te vendosur qellimisht ne Dhrohomi-Kristo Duca nga Koroni, Kristo Pula nga Karjoti, Irakli Sulioti, etj ne “Graven e Karaxhait” vrane 29 vjeçarin Haziz Lul Hasanin.
Aleks Paci nga Bejdeshati vrau ne majin e 1925 prane stanit te Ligor Kostes nga Cangari Beqo Mulla Qamilin.
Ne majin e vitit 1943 Miho Ligori, Stavro Nikolla, te bijte e Irakli e Niko Suliotit (te peste shqipfoles ortodokse nga Bejdeshati) ne varrezen e Fsakes vrane Reshit Hazbi Hasanin.
Cil Mastora e Nikolle Qamua ne 1919 vrane Rexho Hasan Baxhanin, tek po leronte aren e vet.
Ne tetor 1943 Koço Nikolla nga Vejniku dhe çeta e tij vrau ne anelumin prane fshatit Zelese Rexhep Hamza Zeqirin.(Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 690)
Ne perleshjen e viteve 1912-1913 Nuredin Dema vrau xhaxhane e kapitenit famekeq shqipfoles Delijanaqit, i cili do te masakronte nje numer te madh çamesh me vone. Edhe xhaxhai i tij ishte gjakatar progrek si i nipi.
Sulejman Subhi Dino u vra nga Kollovenjte ne 1918 ne qafe te Plakotise(Markat) se toku me dajen e tij, Met Duçen.
Ne 18-19 Mars 1918 Andon e Miço Hajrudhusha, Neço Pilua, dhe Spiro Ganja nga Pleshavica, dhe Sotir Xhinga nga Povlla therren dhe thelezuan Osman Bilalin. Kur e gjeten bashkefshataret e tij koka i mbahej ende tok me trupin nga nje rripth lekure e zverkut; trupi dhe pellembet e duarve, tere te çara. ( Treguar nga Janjaritet Harun Shipe Mehmeti, Malo Xhelil Tena, Ilmaz Selmani dhe Mustafa Abaz Rumanua)
Ne 27.06.1944 Taq Shtrungari therri lemeritshem ne “Prroin e Shametes” Fuat Prronjon dhe te birin Muhametin. Taqin per shume vite me rradhe e kishte mbajtur Fuati me buke por Taqi e masakroi. Pasi i theu parakrahet dhe kercinjte e kembeve ia shine mishin e trupit duke e rrahur lakuriq me shkop te veshur me kunja metalike.(Fletorja Perlindja e Shqipnies nr. 12 dt. 8/21. 02.1944)
Kosta Lolo Vaso, shqiptar ortodoks nga fshati Mursi kishte ngritur qellimisht nje dyqan ne Konispol, duke u fshehur pas emrit te tregtarit, zhvillonte nje veprimtari te terbuar ne sherbim te Greqise. Ate e vrau Halit Dalani nga familja e shquar atdhetare çame e Daljanejve. Miku familjar i Halitit ortodoksi shqiptar Petro Goga e futi ne kurth duke e ftuar te shikonin fushen, kanalizimet etj te fshatit, dhe e kaloi qellimisht ne vendin ku qe ngritur prita nga shqiptari ortodoks Sotir Lolo Vaso nga Mursia. Duke e qelluar pabesisht e vrane ne pjesen e fushes te quajtur Kandale. ( Treguar nga Ahmet Xhemaliu, Brahim Shaban Mullai, Mehmet Alushi, Nexhip Baçja, dhe Safet Cokalli, te peste Konispolite.)
Vangjel Xhirmiu dhe Aleks Paci vrane ne 1925 ne fshatin Cekurat Galip Lilajn, Gjyzel Shaho Shuaipin, dhe Habib Abdurrahman Bibon. .(Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 506)
Ne plot shtepi Paramithitesh sherbenin prej vitesh vajza te krishtera shqiptare nga Frari dhe Çamofshatrat. Si te tilla ato dinin gjithçka ne maje te gishtrinjve te dores. Pak jave para gjemes se 1944 me shkaqe te ndryshme brenda 2-3 diteve, me lloj-lloj genjshtrash ato u terhoqen te gjitha nga shtepite ku ato sherbenin. Perse ? Hamendjet me te peraferta te çojne ne dy perfundime : ja per tu treguar çdo hollesi qe u duhej gjakatareve, ja per te mos u ndodhur aty diten e gjemes nga frika e ndonje hakmarrjeje. Pra ato ishin ne dijeni te plote te gjemes qe do te ndodhte.
Shqiptaret ortodokse te fshatrave çame Foto Kiço, Kristo Foti, Koço Nikolla, Lefter Shtrungari, Nikolle Çeno Nikolle Skapera, dr. Spiro Kurti, nen urdhrat e Major Kranjait pas nje mbjedhjeje ne Mitropolin e Paramithise dolen neper rruge e njoftuan : Urdherohen te gjithe ata qe kane arme ti dorezojne menjehere, se qetesine do ta mbaje ushtria. Askush mos te kete frike. Kedo e quajme vella ; duam te bashkepunojme dhe te ndihmojme njeri tjetrin. Rreth mesdites çetat e perbera nga ekstremistet ortodokse shqipfoles ne sherbim te Greqise te perbera nga Çomenjte, Dokenjte, Pandazenjte(suliote), Dhimo e Sotir Pasko, Kristo Manuri, Petro Bazakua, Thoma Façua, Prift Andoni, teshaqepesje Athina Paço, samareberesi Çil Çoni, Cil Kutupi, Din Jot Barba, vellezerit Dhimo e Gaq Pashko(nga familja e te cileve rrjedh edhe familja e grekomanit te terbuar Gramoz Pashkos qe ska lene gur pa kthyer permbys ne Shqiperi), Dhimo Kasari, Jan Kulla, Jorgaq Boçari, Sotir Boçari(niperit e te sterfolurit Grekoman Marko Boçarit), Jot Keno, Kalope Baburi, Koste e Nikolle Kulla, Nikolle Paço, Nikolle Rafti, Stavro Kasari etj. Keta vrares se bashku me ushtrine greke kryen masakren e tmerrshme te Paramithise. Por ishin ata qe e drejtonin ushtrine greke sepse vetem ata e njifnin qytetit me imtesi sepse kishin vite qe i hanin buken çamit, dhe kur erdhi momenti e therren si dash.
Duke kerkuar shpetim si i mbyturi qe kapet nga floket e tij, plot çame dyndeshin neper shtepite e te krishtereve zotimemarres, si ne ate te Jot Barbes etj. Por per habine e tyre ata vete ua hanin koken te paret, duke i therrur dhe masakruar. Keta sadiste motren e Hasan Behlulit, tre djemte e Hasim Dinos, nder ta dhe nje 5 muajsh- te shoqen dhe 2 bijat e Rexhep Malit, Ihin dhe Lihin i gozhduan me gozhde ne murr si Krishti ne kryq, dhe pasi therren Mulla Çenin argetoheshin me te bijen e tij. (Fletorja “Zeri i Çamerise” nr. 7 Tirane dt. 8.10.1946, fq. 2)
Andon Doko, Koste Rafti nga fshati Lugat i çamerise mberthyen dhe burgosen Shefqet Sulejman Himin(dtl. 1926)
Hare e Nikolle Çoni nga fshati i krishtere Hojke i çamerise, Vangjel Doko, Koste Rafti etj pasi hengren e pine rreth 2-3 ore rresht ne shtepine e myftiut Hasan Abdullahit therren ate, te shoqen, te bijen, dhe te birin.
Taq Shtrungari thelezoi 80 vjeçarin Shaban Gaxirin, e plot te tjere; tregon sesi u fsheh setoku me Ilmaz Muhtarin, dhe Tahsin Muhedinin, mes trareve ne tavan, dhe sesi e nxorri pabesisht miku i tij shqiptar ortodoks Thoma Faço.(Deshmia ruhet ne arkivin personal te Ibrahim D. Hoxhes)
Fatime Prronjo per te shpetuar te bijen Shuquranen nga perdhunimi i Dhimo e Sotir Paskos u dha atyre gjithe çkishte 30.000 dhrahmi, 2 gjysme lire floriri, nje pale vathe ari, nje unaze floriri, dhe çdo send qe u pelqeu. (Fletorja Bashkimi nr 678 Tirane, dt. 4.3.1947 fq. 2)
Rina, gruaja e Foto Raftit u tha zervistev qe Hasan Abdullane ta benin copa-copa.
Koço Nikolla nga fshati Vejnik pasi hengri e piu te shtepia e muftiut Hasan Abdullahit bashke me disa oficere greke, qete qete u çua morri nje gershere qe gjeti ne raft dhe duke qeshur ju afrua muftiut, dhe i tha : Me kete gershere njerzve te tu, do tu presim hundet, veshet e do tu qitim syte. Me te vertete do te beni ate qe thua tha muftiu? Me te vertete, pse per genjeshtra kemi ardhur ne ketu? tha Koçua i egersuar. (Viset kombetare shqiptare ne shtetin grek Ibrahim D. Hoxha)

FILLIMET E GJENOCIDIT CAM MASAKRA E DERVISHANES 1772


FILLIMET E GJENOCIDIT ÇAM
MASAKRA E DERVIZIANES (DERVISHANES) 1772

SHKRUAN : ABEDIN RAKIPI

( Studiues i çeshtjes çame)

Banoret e nje fshati ne krahinen e Sulit te Siperm mohuan krishterimin dhe pranuan islamin. Duke qene se ata pranuan islamin, ata krijuan edhe shume marredhenie te mira me fshatrat e tjera çame te Sulit te poshtem. Shkembime te ndryshme tregtare, ekonomike dhe martesore filluan te beheshin me fshatrat e tjera muslimane te Çamerise dhe sidomos te Paramithise, dhe Margelliçit qe ishin perkatesisht dy, dhe nje ore e gjysem larg nga kryeqendra e Sulit te siperm ku jetonin edhe kleftet ortodokse Suliote. Me lidhjet martesore, dhe shkembimet e ndryshme tregtare ekonomike numri i banoreve te fshatit kaloi nga 100 ne 200 familje muslimanesh çame. Suliote qe kontrollonin gjithe krahinen me briganderine e tyre nuk e kishin me sy te mire pranimin e fese se Osmaneve dhe Çameve nga ky fshat. Ata disa here kishin provokuar banoret e ketij fshati duke vrare banore te pafajshem, dhe duke i marre vajzat e reja si robina ne malet e tyre. Por fakti kryesor ishte se Suli i siperm ishte kthyer ne nje ferr per çamet muslimane dhe per Turqit ishte i pakontrolluar dhe jashte autoritetit te Perandorise Osmane. Ne kete menyre te gjithe banoret e Dervizianes e dinin se nuk kishte askush per ti mbrojtur ata dhe duke qene se ishin te rrethuar nga te gjitha anet nga Suliotet ata ishin te detyruar qe ti paguanin haraç Sulioteve. Por Suliotet nuk mjaftoheshin vetem me haraçet dhe me taksat qe ju kishin vene çameve te Dervishanes por ata rrembenin shpesh edhe vajza te reja çame muslimane, dhe i merrnin me vete ne shtepite dhe kishat e tyre. Bile ata i perulnin shume çamet e Dervishanes duke i share per faktin se kishin pranuar islamin dhe duke i quajtur tradhetare te Kryqit. Keto çnderime te padurueshme bene qe çamet mos te duronin me dhe ngrinin krye kunder krimineleve ortodokse Suliote, dhe te vrasin disa prej tyre kur ishin futur ne fshat per te grabitur pasurite e çameve. Suliotet kete rast e prisnin me zell te madh ndaj edhe te mbledhur ne nje nga kishat e Sulit ne 26 Korrik 1772 ne diten e celebrimit te Agia Paraskivia ( Shen Parashqevis) zgjollen 700 luftetare per te masakruar fshatin rebel musliman. Sapo arriten ne fshat ata sulmuan fshatin nga te gjitha anet, dhe duke qene se burrat e fshatit nuk ishin ne gjendje te parballonin sulmin e Sulioteve, per shkak te numrit te tyre te paket, dhe te befasise se Sulioteve, fshati rra ne duart e Sulioteve te cilet pa asnje pike meshire i therren te gjitha burrat dhe djemte e rinj te fshatit duke mos lene asnje pa e kaluar ne thike, dhe pa ja prere koken. U lane gjalle vetem femijet grate, dhe plakat sepse edhe burrat pleq u kaluan ne thike dhe u therren. Pasi rrembyen te gjitha vajzat e reja çame ata menjehere deportuan te gjithe te mbijetuarit e masakres se Dervishanes duke i debuar ata nga Krahina e Sulit. Te gjithe grate, dhe jetimet e mbijetuar te Dervishanes u vendosen, ne Arte dhe nje pjese e konsiderueshme e çameve te Artes e kane origjinen nga Dervishana ose Derviziana ne greqisht. Fshati pas deportimit dhe masakres se çameve u popullua nga Suliotet. Pas maskres se Dervishanes governatori i atehershem i Artes i shpalli lufte Sulioteve i indinjuar nga masakra e vellerzerve te tij te gjakut dhe te fese, çamet. Kjo masaker shenon nje nga masakrat dhe spastrimet e para etniko-fetare te gjenocidit çam dhe ishte orkestruar nga kleftet Suliote nen urdhrat e kishes ortodokse greke. Kjo masaker do te shenonte therrjen, çnderimin dhe deportimin e 200 familjeve çame muslimane, fshati i te cileve do te popullohej pastaj nga kleftet Suliote. Eshte per tu theksuar fakti se nje nga familjet qe banonin Sulin ne ate kohe ishte dhe familja e Tusas Zerva, familje nga e cila rrjedh edhe Napoleon Zerva i cili gjate luftes se dyte boterore do te perfundonte vepren famekeqe te filluar nga stergjysherit t tij duke masakruar gjithe çamet dhe duke i deportuar nen hijen e thikave, grate dhe jetimet çame mbetur pa burra, dhe baballare. Ne te njejtin vit, pra 1772 Kapedan Sulejman Çapari nga familja fisnike e Çaparenjve te Luaratit ne Çameri ne krye te 9000 çamerve do te rrethonte Sulin, duke vrare shume klefte Suliote dhe duke djegur Sulin por pas djegjes se Sulit Sulejmani kampoi ne malet e Sulit dhe u sulmua ne befasi dhe u fut ne kurth nga kleftet Suliote nen komanden e strategeve ruse, te cilen kishin organizuar edhe kryengritjen e Morese ne vitet 1768-1770, kryengritje kjo e shtypur po nga Kapedan Sulejman Çapari ne krye te nje ushtrie prej 10.000 shqiptaresh ku pjesen derrmuese te saj e perbenin çamet. Eshte shume e rendesishme per popullsine çame te emigruar nga vatrat e saja, dhe me banim momentalisht ne Shqiperi apo gjetke qe te vihet ne dijeni se gjenocidi çame nuk ka filluar ne 1821 me revolucionin grek ku Suliotet dhe Greket filluan te masakronin te gjitha fshatrat jugore te Çamerise, as ne 1913 ku pas shembjes se Perandorise Osmane te gjithe çamet e Janines, Artes, dhe ata te Çamerise lindore, jetuan makabrat me te tmerrshme nen hijen e thikave dhe kryqit, as ne 1944 me masakren e madhe te Suliotit Napolon Zerva por shume dekada me pare, ne vitet 1750 kur çami Seit Çapari nga familja fisnike e Çaparenjve te Luaratit ne Çameri, dhe Delvinioti Mustafa Koka do te rrethonin Sulin, duke vrare shume Suliote, sepse keta te fundit i kishin vene taksa muslimaneve çame te Margelliçit, dhe nqs keta te fundit si paguanin ata kryenin krime nga me monstruozet. Edhe Ali Pashe Tepelena sulmoi Suliotet sepse keta te fundit kishin sulmuar fshatrat muslimane te Çamerise, gjate mungeses se Aliut, dhe me sakte fshatrat e Margelliçit qe eshte nje ore e gjysme ne kembe nga malet e Sulit. . Po te lexojme historine e Çamerise do te kuptojme qarte se çamet pjesen derrmuese te luftes se tyre e kane bere kunder Sulioteve dhe Arvaniteve, duke qene se keta te fundit luftonin per kryqin dhe per nje Greqi te Madhe, ndersa çamet per Çamerine, dhe mosvaresine e tyre nga kleftet Suliote dhe nga kuçedra ballkanike, (Kisha Ortodokse), te cilet luftonin per nje Greqi te Madhe, ose Megali Idea deri ne lumin Shkumbin, ndersa çamet dhe Shqiptaret e tjere per Shqiperine dhe Çamerine deri ne Arte.

SHKRIME KRIJIMTARI DHE LETERSI ÇAME