e enjte, 23 tetor 2008

ÇAMERIA GJATE LUFTES SE DYTE BOTERORE


"... Vete Nuri Dino, nga protagonistet e levizjes irredentiste ne
komunitetin shqiptar te Epirit, duket se kalon duke kaleruar nga
fshatrat shqiptare duke u perpjekur te inkurajoje bashkekombesit e
tij per ti rreshtuar me te rinjte ne grupe te armatosura qe
vazhdonin te formoheshin. Ushtria greke, qe terhiqet dhe prapset, e
pranon sulmin ne jug te Mazarakias, Karterit dhe fshatrave te tjere,
me humbje te mjaftueshme. Mungesa e infrastuktures ne zone, te
demtuarit tranferoheshin nepermjet Igumenices ne Parga per t'u
trajtuar provizorisht nga doktoret e vendit(11). ... "


--------------------------------------------------------
Çamët dhe sulmi Italian i tetorit




Dëshmitë e para për bashkëpunimin e Çamëve me forcat italiane vijnë
nga ditët e para të shpalljes së sulmit Italian në tokën greke.


Çeshtja e Shqiptareve Came te Thesprotise jo vetem perballohej ne
menyre diametralikisht te kundert nga te dyja grupimet, nga Fronti
Kombetar Clirimtar dhe nga Ushtria Clirimtare Popullore Greke nga
njera ane, dhe nga Lidhja Kombetare Demokratike Greke nga ana
tjeter, por dhe vete Camet do te gjenden nje cast te peshtjelluar ne
kundershtimet civile qe do te shperthejne ndermjet grupeve partizane
ne Epir, nga viti 1943 e ne vazhdim. Mobilizimi ideologjik I
deshmive nga te dyja palet te con shume here ne nje ekzagjerim te
ceshtjes, ne ndryshimin e qellimshem te ngjarjeve per sherbimin e
vete synimeve te tyre, ne pergjithesi per afrimin me objektiv te
ceshtjes, dicka vecanerisht e veshtire. Ne perpjekjen tone, duke
patur gjithmone si udherrefyes aksiomen se " e verteta gjendet diku
ne mes ", do te arrijme, sa me shume te jete e mundur, nje sinteze
te besueshme dhe te logjikshme te ngjarjeve te asaj periudhe, te
kufizuar ne perdorimin e atyre informacioneve, vertesia e te cilave
ka qene gjithmone e mundur per tu kontrolluar dhe kryqezuar nga
burime te tjera jogreke, duke shmangur njekohesisht ekzagjerimet dhe
karakterizimet analoge qe kane pare driten e botimit ne te kaluaren,
nga shkrimtare te tjere. Ne asnje rast qellimi I studimit qe keni ne
dore nuk eshte as te justifikoje ose te gjykoje dhe denoje individe,
veprime dhe vendime te kohes.

Sulmi Italian dhe shqiptarët
Korparmata e XXV-te qe kishte marre persiper fushen e ndermarrjeve
ne Epir, me drejtues ushtarakun Karlo Rosin, e quajti Korparmaten te
Camerise. Ne divizionet qe e perbenin ishin inkuadruar tri batalione
shqiptare fashiste italiane, dy batalione kembesoresh Gramos dhe
Daiti, artileria shqiptare Drin dhe batalionet e vullnetareve Tomori
dhe Taraboshi. Keto dy te fundit u perdoren perfundimisht ne
ndermarrjet qe u bene ne frontin e Korces. Trupat e Shqiptareve u
perdoren ekskluzivisht ne fushen e Thesprotise.
Deshmite e para per bashkepunimin e Cameve me forcat italiane vijne
nga ditet e para te shpalljes se sulmit Italian ne token greke.
Afersisht 1000 njerez, ndermjet tyre dhe Aziz Cami, Muharem Demi
etj, ishin nder te paret qe shoqeruan Italianet qe donin te hynin ne
Thesproti, ndersa nuk mungojne dhe informacionet per perdorimin e
udhezimeve te Cameve nga ana e grupeve te para italiane gjurmuese,
tashme qe ne diten e dyte te sulmit. Dhe deri ne 13 Nentor, kur
vazhdoi dhe hyrja e Italianeve ne Epir dhe bashkepunimi I forcave
greke ne jug te lumit Kalama, grupe te armatosura Camesh shoqeronin
ushtrine italiane dhe hynin ne qytetet e Thesprotise si clirimtare.
Ne vitin 1945, Jakomoni do ta kujtoje akoma entuziazmin dhe gezimin
e popullsise se Camerise gjate atij marshimi te pare te Italianeve.
Ne Margariti do te organizohej nje ceremoni e vecante dhe nje feste
per ngritjen e flamurit shqiptar dhe njekohesisht do te prishet dhe
shkaterrohet arkivi I Nendrejtorise se Xhandarmerise se qytetit, per
arsye shume te kuptueshme.
Provokimet e Çamëve
Sulmi gjerman ne Prill te vitit 1941 kunder Greqise dhe kapitullimi
grek qe vijoi shenonin njekohesisht terheqjen e ushtrise greke nga
Shqiperia dhe Epiri dhe kthimin e Italianeve, si fitimtare ne zone.
Deri ne mesin e Majit u realizuan vendosjet e tyre ne Paramithia dhe
ne qytete te tjera epiriote dhe organizimi drejtues I sherbimeve te
tyre, I xhandarmerise (carabiniera) dhe I policise ekonomike
(finanza). Njekohesisht me vendosjen e Italianeve ne Epir u be dhe
kthimi I Cameve qe ishin internuar ne ishujt greke, kthim I cili ne
shumicen e rasteve kishte karakter festiv. Karakteristike e klimes
entuziaste qe mbizoteronte ato dite jane deshmite qe I perkasin
rastit te Margaritit : " Me 6 Maj te vitit 1941 nje pankarte e madhe
shkruante ne shesh " Margariti – Berlin – Rome ". U mblodhen shume
njerez dhe nga fshatra te tjere, te cilet kishin vene qeleshe te
bardha ne koke, qe I vinin vetem ne festa. 12 Maj 1941 – Fshati
ishte I zbukuruar me flamuj shqiptare dhe italiane , degjoheshin
daulle, kenge, shqiptaret came kercenin duke bertitur " Sot kemi
Bajram ". 13 Maj 1941 – Kthim ne Margariti I Jasin Sadikut, oficerit
te ushtrise shqiptare dhe pritje e ngrohte per te. Shqiptaret came
filluan te beheshin provokues, agai Abdulla kerkonte qe te
krishteret te bertisnin " Rrofte Ducja ". Te tjere donin te
ngriheshin ne kembe kur te kalonin ata. 14 Maj – Nje batalion
Italian, qe kalonte nga Margariti, u detyrua nga agallaret ta
kalonte naten aty. Gjate gjithe nates argetim. Te krishteret Sterjo
Kucavti dhe Vangjeli Kosma I rrahen, sepse nuk ngriheshin ne kembe
kur kalonin agallaret "(15).



Afërsisht 1000 njerëz, ndërmjet tyre dhe Aziz Çami, Muharem Demi
etj, ishin ndër të parët që shoqëruan Italianët që donin të hynin në
Thesproti, ndërsa nuk mungojnë dhe informacionet për përdorimin e
udhëzimeve të Çamëve nga ana e grupeve të para italiane gjurmuese,
tashmë që në ditën e dytë të sulmit.




Vijon nga numri i shkuar



1. Sulmi Italian i Tetorit te vitit 1940

Lufta italo-greke ka shqetesuar ne menyre te vecante historiografine
greke dhe ate te huaj deri sot, per kete arsye dhe eshte e mundur qe
te qendrojme me shume vetem ne ngjarjet luftarake; por dicka e tille
do ti kalonte shume caqet e punimit konkret. Ne kete pike do te
kufizohemi vecanerisht ne anen e ndermarrjeve luftarake te dimrit te
vitit 1940 qe kane lidhje te drejtperdrejte me Thesprotine dhe
veprimtarine e Shqiptareve musliane ne zone.

Si e kemi permendur dhe me lart, tashme qe prej veres se vitit 1940
grupe Camesh nga Epir kishin zbarkuar drejt Shqiperise dhe as nuk u
inkuadruan ne rradhet e batalioneve shqiptare qe ishin formuar ne
zonat me jugore te vendit, ne anen e forcave ushtarake italiane, as
formuan grupe te tjera. Kjo humbje duket se vazhdoi deri ne fillimet
e sulmit Italian, dicka qe detyroi divizionin e tete grek te Epirit
te merrte masa te menjehershme kontrolli ne kufi dhe te denonte ata
qe grumbulloheshin per te marre padrejtesisht kufirin(1).


Korpormata e Çamërisë
Sigurisht per arsye shume te qarta te ndikimit te Shqiptaret,
Korparmata e XXV-te qe kishte marre persiper fushen e ndermarrjeve
ne Epir, me drejtues ushtarakun Karlo Rosin, e quajti Korparmaten te
Camerise. Ne divizionet qe e perbenin ishin inkuadruar tri batalione
shqiptare fashiste italiane, dy batalione kembesoresh Gramos dhe
Daiti, artileria shqiptare Drin dhe batalionet e vullnetareve Tomori
dhe Taraboshi. Keto dy te fundit u perdoren perfundimisht ne
ndermarrjet qe u bene ne frontin e Korces(2). Trupat e Shqiptareve u
perdoren ekskluzivisht ne fushen e Thesprotise(3).

Deshmite e para per bashkepunimin e Cameve me forcat italiane vijne
nga ditet e para te shpalljes se sulmit Italian ne token greke.
Afersisht 1000 njerez, ndermjet tyre dhe Aziz Cami, Muharem Demi
etj, ishin nder te paret qe shoqeruan Italianet qe donin te hynin ne
Thesproti(4), ndersa nuk mungojne dhe informacionet per perdorimin e
udhezimeve te Cameve nga ana e grupeve te para italiane gjurmuese,
tashme qe ne diten e dyte te sulmit(5). Dhe deri ne 13 Nentor, kur
vazhdoi dhe hyrja e Italianeve ne Epir dhe bashkepunimi I forcave
greke ne jug te lumit Kalama, grupe te armatosura Camesh shoqeronin
ushtrine italiane dhe hynin ne qytetet e Thesprotise si clirimtare.
Ne vitin 1945, Jakomoni do ta kujtoje akoma entuziazmin dhe gezimin
e popullsise se Camerise gjate atij marshimi te pare te Italianeve
(6). Ne Margariti do te organizohej nje ceremoni e vecante dhe nje
feste per ngritjen e flamurit shqiptar dhe njekohesisht do te
prishet dhe shkaterrohet arkivi I Nendrejtorise se Xhandarmerise se
qytetit, per arsye shume te kuptueshme(7). Kjo periudhe e pare e
shkurter e prezences italiane ne Epir perben nje tregues se si do te
rrjedhin ngjarjet: Filiatit, Igumenices, Murtos u jane vene zjarri
nga keto trupa, plackiten fshatra, zbrazen shtepi, plackiten dyqane,
regjistrohen vrasjet e para te personave te vetmuar, te cilat u
konsideruan si veprime kunderhakmarrjeje per diversitetet e pronave
qe ishin shfaqur gjate dhjetevjecareve te kaluar(8). Mjaft prej
banoreve greke te zones, kryesisht nga paria e komuniteteve
bregdetare, detyrohen te largohen ne jug te Kalamase, duke ndjekur
ushtrine greke(9). Vecanerisht ne Filat, plackitjet dhe
shkaterrimet, ne te cilat si rezulton merrnin pjese bashke me
Shqiptaret dhe ushtaret itailane, ishin te nje shtrirjeje te tille,
sa drejtoria italiane e kufirit Siena u detyrua te nxirrte nje
urdher per kufizimin e devijimeve dhe te anarkise se pergjithshme qe
mbizoteronte(10).


Irredentistët shqiptarë
Vete Nuri Dino, nga protagonistet e levizjes irredentiste ne
komunitetin shqiptar te Epirit, duket se kalon duke kaleruar nga
fshatrat shqiptare duke u perpjekur te inkurajoje bashkekombesit e
tij per ti rreshtuar me te rinjte ne grupe te armatosura qe
vazhdonin te formoheshin. Ushtria greke, qe terhiqet dhe prapset, e
pranon sulmin ne jug te Mazarakias, Karterit dhe fshatrave te tjere,
me humbje te mjaftueshme. Mungesa e infrastuktures ne zone, te
demtuarit tranferoheshin nepermjet Igumenices ne

Parga per t'u trajtuar provizorisht nga doktoret e vendit(11).

Kundersulmi grek filloi me 14 Nentor; atehere dhe deri ne sulmin
gjerman te Prillit te vitit 1941 gjendja ne Thesproti ndryshoi.
Ushtria greke pushtoi perseri tokat e zones dhe perparoi akoma me ne
veri, brenda tokes shqiptare. Te krishteret qe ishin larguar u
kthyen ne fshatra, por shume prej tyre I gjeten shtepite e tyre te
plackitura dhe te djegura. Me ushtrine greke u kthyen ne Thesproti
ente dhe perfaqesues te autoriteteve drejtuese qe ishin larguar prej
kohesh. Atehere shume prej burrave shqiptare u kapen prej
autoriteteve dhe u derguan ne Korinth, ne Hio, ne Mitilini, ku
qendruan deri ne hyrjen e Gjermaneve ne Greqi. Shume pak prej tyre,
per te cilet ekzistonin deshmi mbi veprimtarine e tyre te armatosur
gjate periudhes se vogel kohore te qendrimit te Italianeve ne Epir,
u pushkatuan(12). Por duket se dhe nga ana e banoreve greke te
fshatrave qe kishin duruar pasojat e atij qendrimi te
pare "pushtues" te Shqiptareve, nuk munguan veprimet e
kunderhakmarrjes(13), ndersa ekzistojne informacione dhe per vrasje
sporadike te Shqiptareve ose zhdukje te te dyshuarve(14).

Ishte e natyrshme qe keto ngjarje te para te Nentorit te vitit 1940,
jo vetem zgjeruan te caren qe ishte krijuar ndermjet dy
komuniteteve, te Grekeve dhe Shqiptareve, ne Epir gjate periudhes se
kaluar, por dhe intesifikuan pasionin nacionalist te te dyja paleve,
dhe kjo ishte pikenisja kohore e periudhes se zeze qe do te njohe
Epiri gjate pushtimit.


2. Vitet e pushtimit Italian.
Para se te kalojme ne sintezen e ngjarjeve te Luftes se Dyte
Boterore qe kane te bejne me Epirin dhe prezencen e Cameve aty,
duhet te ndalemi ne dy konstatime ekstreme, sipas kendveshtrimit
tone, te cilat kane lidhje te drejtperdrejte me prekjen e kesaj
ceshtjeje te veshtire dhe per kuptimin me te mire te problemeve qe
dalin.

Se pari, qellimi I studimit konkret nuk eshte te beje parashtrimin
analitik te emrave, shifrave, episodeve, krimeve, vrasjeve,
shkaterrimeve te shtepive dhe te gjithe ndertesave, apo te cdo lloj
dhune te ushtruar gjate asaj periudhe te trazuar, sepse keto te
dhena tashme jane botuar shume here ne te kaluaren dhe nga burime te
shumta, prandaj perseritja e tyre nuk ka ndonje synim te vecante,

per kete arsye besojme se vertetesimi I te gjitha llojeve te ketyre
veprimeve ne periudhe lufte eshte I pamundur megjithe perpjekjet e
vazhduara qe jane bere, informacioni I manget eshte dhene dhe per
kete arsye te dhenat numerike qe botohen gjate viteve nuk jane shume
te verteta dhe nuk munden kurresesi te kene vlere perkatese. Nga ana
tjeter besojme se nuk jane shifrat ato qe kane rendesi paresore ne
rastin konkret, por kerkimi I se vertetes – gjithmone brenda
mundesive – dhe ruajtja e kujteses historike. Rrjedhimisht, qellimi
yne eshte te krijojme nje ikone, sa shume te jete e mundur, te
pergjithshme dhe sa me te plote te kushteve qe mbizoteruan ne
Thesproti ne ate periudhe.

Se dyti, studiuesi I periudhes se Luftes se Dyte Boterore dhe ne
menyre te vecante I ngjarjeve qe lidhen me hapesiren greke, jo
detyrimisht vetem me Epirin, duhet te kaloje nje pengese te madhe
dhe te veshtire qe I del perpara : ngarkesen ideologjike qe
karakterizon frymen e kohes, ashtu si ajo buron nga vete burimet e
brendshme qe kane mundur te shpetojne. Te dhenat dhe deshmite qe
kemi ne dispozicion me qellim prekjen e ngjarjeve, ne me te shumten
e rasteve jane diametralisht te kunderta ndermjet tyre, sepse vijne
nga dy bote ideologjikisht te kunderta: nga pala komuniste dhe ajo
jo komuniste ose nga grupet nacionaliste. Ceshtja e Shqiptareve Came
te Thesprotise jo vetem perballohej ne menyre diametralikisht te
kundert nga te dyja grupimet, nga Fronti Kombetar Clirimtar dhe nga
Ushtria Clirimtare Popullore Greke nga njera ane, dhe nga Lidhja
Kombetare Demokratike Greke nga ana tjeter, por dhe vete Camet do te
gjenden nje cast te peshtjelluar ne kundershtimet civile qe do te
shperthejne ndermjet grupeve partizane ne Epir, nga viti 1943 e ne
vazhdim.


Mobilizimi ideologjik i dy palëve
Mobilizimi ideologjik I deshmive nga te dyja palet te con shume here
ne nje ekzagjerim te ceshtjes, ne ndryshimin e qellimshem te
ngjarjeve per sherbimin e vete synimeve te tyre, ne pergjithesi per
afrimin me objektiv te ceshtjes, dicka vecanerisht e veshtire. Ne
perpjekjen tone, duke patur gjithmone si udherrefyes aksiomen se " e
verteta gjendet diku ne mes ", do te arrijme, sa me shume te jete e
mundur, nje sinteze te besueshme dhe te logjikshme te ngjarjeve te
asaj periudhe, te kufizuar ne perdorimin e atyre informacioneve,
vertesia e te cilave ka qene gjithmone e mundur per tu kontrolluar
dhe kryqezuar nga burime te tjera jogreke, duke shmangur
njekohesisht ekzagjerimet dhe karakterizimet analoge qe kane pare
driten e botimit ne te kaluaren, nga shkrimtare te tjere. Ne asnje
rast qellimi I studimit qe keni ne dore nuk eshte as te justifikoje
ose te gjykoje dhe denoje individe, veprime dhe vendime te kohes.

Sulmi gjerman ne Prill te vitit 1941 kunder Greqise dhe kapitullimi
grek qe vijoi shenonin njekohesisht terheqjen e ushtrise greke nga
Shqiperia dhe Epiri dhe kthimin e Italianeve, si fitimtare ne zone.
Deri ne mesin e Majit u realizuan vendosjet e tyre ne Paramithia dhe
ne qytete te tjera epiriote dhe organizimi drejtues I sherbimeve te
tyre, I xhandarmerise (carabiniera) dhe I policise ekonomike
(finanza). Njekohesisht me vendosjen e Italianeve ne Epir u be dhe
kthimi I Cameve qe ishin internuar ne ishujt greke, kthim I cili ne
shumicen e rasteve kishte karakter festiv. Karakteristike e klimes
entuziaste qe mbizoteronte ato dite jane deshmite qe I perkasin
rastit te Margaritit : " Me 6 Maj te vitit 1941 nje pankarte e madhe
shkruante ne shesh " Margariti – Berlin – Rome ". U mblodhen shume
njerez dhe nga fshatra te tjere, te cilet kishin vene qeleshe te
bardha ne koke, qe I vinin vetem ne festa. 12 Maj 1941 – Fshati
ishte I zbukuruar me flamuj shqiptare dhe italiane , degjoheshin
daulle, kenge, shqiptaret came kercenin duke bertitur " Sot kemi
Bajram ". 13 Maj 1941 – Kthim ne Margariti I Jasin Sadikut, oficerit
te ushtrise shqiptare dhe pritje e ngrohte per te. Shqiptaret came
filluan te beheshin provokues, agai Abdulla kerkonte qe te
krishteret te bertisnin " Rrofte Ducja ". Te tjere donin te
ngriheshin ne kembe kur te kalonin ata. 14 Maj – Nje batalion
Italian, qe kalonte nga Margariti, u detyrua nga agallaret ta
kalonte naten aty. Gjate gjithe nates argetim. Te krishteret Sterjo
Kucavti dhe Vangjeli Kosma I rrahen, sepse nuk ngriheshin ne kembe
kur kalonin agallaret "(15). vijon

Olsi Baze

Referenca
1. H.Kacimitru, Epiri ne vijen e pare. Veprimet e Divizionit te VIII
gjate luftes 1940-41, Shtabi I Pergjithshem I Ushtrise, Athine 1982,
fq.91.

2. Grumbullimi I grupeve te rregullta shqiptare qe ishin bashkuar me
forcat italiane ishte pa rezultat. Nga batalioni Tomori , me potence
fillestare prej 1.000 burrash, I cili konsiderohej dhe me luftaraku,
qendruan ne pozicionet e tyre me pak se 100 burra. Me te shumtet ose
braktisen frontin dhe u kthyen me kembe ne vendet e tyre ose
dezertuan. Per shkak te kesaj sjelljeje dhe te mungeses totale te
disiplines, administrata italiane u detyrua t'I largoje, nga mesi I
Nentorit nga fronti. Fischer, Shqiperia gjate luftes, fq.117 dhe
Tetor 1940: Fusha e Greqise, Campobasso 1995, fq.79.

3. Me shume ne lidhje me fuqite nga te dyja anet, shiko Shtabi I
Pergjithshem e Ushtrise/Drejtoria e Historise se Ushtrise, Historia
e permbledhur e luftes italo-greke dhe asaj greko-gjermane 1940-1941
(Ndermarrje te ushtrise ne toke), Athine 1985, fq. 27 dhe Kacimitru,
Epiri ne vijen e pare, fq.66 e ne vazhdim.


4. AYE, 1945, 81/1/16308. Ministria e Jashtme drejtuar te gjithe
ambasadave ne Athine, Athine 6-6-1945. raport I bashkangjitur " Mbi
muslimanet e Thesprotise ", si dhe shiko PRO/FO, 371/48094, nr.16,
F.Ë.Deakin drejtuar Ph.Broad, Bari 23-1-194.

5. I. Arximandhriu, Camet, Dhembje dhe lote ne Thesproti, fq.49-50.

6. AYE, 1945, 45/1, Gjyqi I Jakomonit.

7. N. Caka, Krimet e Cameve ne Parga dhe ne zonen perreth( Nje
dokument), Parga 1992, fq.19-20.

8. PRO/FO, 371/48094, nr. 743/ST/8/a/45, Ambasada e Londres drejtuar
Zyres se Jashtme, Londer 4-12-1945.

9. AYE, 1945, 81/1/16308, Ministria e Jashtme drejtuar te gjithe
ambasadave, Athine 6-6-1945. Raport I bashkangjitur " Mbi muslimanet
e Thesprotise ", Me shume ne lidhje me ngjarjet e atyre diteve shiko
V. Krapsiti, E verteta historike per camet e Epirit, Athine 1992,
fq. 95-101 dhe Arqimandhriu, Camet, fq. 47-58.

10. Kacimitru, Epiri ne vijen e pare, fq. 172.


11. Caka, si me lart, fq. 19-20.

12. AYE, 1945, 46/8/15564, Administrata e Pergjithshme e Epirit
drejtuar Ministrise se Jashtme, Janine 3-5-1945.

13. AYE, 1945, 81/1/16308, Ministria e Jashtme drejtuar gjithe
ambasadave, Athine 6-6-1945, Raport I bashkangjitur " Mbi muslimanet
e Thesprotise ".

14. AYE, 1944, 42/6/262, Komiteti Mbare Epiriot drejtuar Komitetit
Qendror te Frontit Kombetar Clirimtar, Dholiana 6-11-1944. shiko dhe
Sp.Muselimi, Ngjarje historike ne Thesproti, Selanik 1976, botim nga
gazeta Vatra e Epirit, Janine 1974.

15. N. Ziagu, Imperializmi anglez dhe rezistenca kombetare 1940-45,
Athine 1978, Vellimi 1, fq. 143-144.

Nuk ka komente:

Shqiptaret myslimane shtypen revolten e arvaniteve ne More

Shqiptaret myslimane shtypen revolten e arvaniteve ne More
10.000 shqiptare myslimane te drejtuar nga Sulejman Çapari shtypen revolten greko-arvanite te viteve 1768-1770. Kete e provon edhe letra e meposhtme e shkruar nga vete Kollokotroni.

Trupat Serbe duke internuar shqiptaret ne burgjet e Beogradit 1912

Trupat Serbe duke internuar shqiptaret ne burgjet e Beogradit 1912

MASAKRAT E KRYERA NGA SHQIPTARET ORTODOKSE, ARVANITO-SULIOTE NDAJ ÇAMEVE. (Pjesa e pare)


MASAKRAT E KRYERA NGA SHQIPTARET ORTODOKSE, ARVANITO-SULIOTE NDAJ ÇAMEVE. (Pjesa e pare)

SHKRUAN : ABEDIN RAKIPI

Pasi per 500 vjet rresht i mbajtem nen sqetullen tone, hengren e pine ne fshatrat e shtepite tona, na gjunjezoheshin sa kohe kishin nevoje per ne, na kerkonin te beheshim vellam me ta, sepse kishin nevoje per perkrahjen tone ne çameri, por ja sesi u sollen ata me ne gjate gjenocidit ku nenat dhe motrat tona u shfarosen. Keto jane vetem disa nga qindra deshmite qe do te vijojne qe do te tregojne qarte sesi ortodokset shqipfoles ishin drejtuesit dhe indikatoret kryesore te grekeve ne çameri. Keto deshmi dhe qidra te tjerat qe do te vijojne jane ne kunderpergjigje akademike, per sharlatanin ISUF HAJREDINI, qe me genjeshtrat e tij do ti bejne çamet sot te puthen me vrasesit e baballareve te tyre ne çameri. Keta pra zoti Isuf jane vellezerit tane ortodokse.


(1)Muhamet Hodo Mehmetin me porosi te priftit te Karroqit Vasil Xanit (shqipfoles ortodoks) e vrau Marko Goga(suliot shqipfoles) paksa poshte Karroqit. (Treguar nga Merso Birbil Xhaferri nga Ninati dtl. 1887).
Musa Hamit Demi (dtl. 1878) dhe Shuaip Mete Çanua (dtl. 1886) te dy nga Filati tregojne se, shqiptari ortodoks Vasil Kollovoi nga fshati Sotire se bashku me nje çete gjakataresh si vetja pas Luftes Ballkanike qarkullonin neper Çamerine Verilindore pas asnje lloj ndrojtjeje; ne te njejten menyre si qarkullonte çeta e Çil Mastores, Nikolle Qamos, dhe ajo e Rexhenjve(te treja çetat te perbera dhe komanduara nga shqipfoles ortodokse) ne Çamerine e mesme lindore. Keto çeta u bene tmerri i çameve muslimane. Ata vrisnin e prisnin ne mes te dites ne sy te pushtetareve greke te cilet nuk i ngisnin fare, sepse ata ishin pjese perberese e tyre. Ne vitet 1913-1914 therren ne Kangjele (pllaje ne anen lindore te Filatit) Abdul Abazin e Hasan Dojaken, te dy nga Filati. Po ne vitet 1913-1914 vrane dhe therren mulla Sulejman Mushin nga Galbaqi, dhe Ilmaz Bello Sulon, Sami Sulejman Hoxhen, Sulejman Dule Çuçon, Shaban Sadush Taren, Shaban Zerre Banin, Shefqet Sulejman Hoxhen, dhe Xhaferr Isuf Xhaferrin, te gjithe nga Janjari. Po ne ato vite vrane edhe Beqo Kasimin nga Minina. Ne Shtator-Tetor 1917 shqiptari ortodoks Vasil Kollovoi bashke me çeten e vet dhe ate te Rexhenjeve kapen ne Shkalle te Zerjanit Qazim Haxhi Lazen, nga Lagjia Zenelat e Filatit dhe te birin e Shuhan Rushanit nga fshati Picar; i pari prej Gurreze po kthehej per ne vendlindje, kurse i dyti po shkonte ne Filat. I thelezuan prane Pjadhulit, qe tu kallnin daten dhe ti mbyllnin brenda shtepive te tyre banoret e fshatrave muslimane te Shkalles se Zerjanit. Te verteten mbi kete gjakesi e nxorren dy horofillake te rrethkomandes se Filatit, duke u fjalosur ne njeren nga kafenete e qytetit, pyetjes se njerit, tjetri ju pergjigj me gjysem zeri : E çe do qe te diç? Vasil Kollovoi me Rexhenjte i hasposen (zhduken) po rri e mos u ndiej. (Deshmi e M.H.D. dhe e SH.M.C.)
Adem Beqir Maksutin nga Paramithia ne vjeshte te 1917 e vrau tek mulliri i Huvjanit( prane Paramithise) Nikolle Kondoi nga Karjoti(shqiptar ortodoks) i cili ishte vene ne sherbim te asfalise greke si ndihmes polic.
Feti Ahmet Dodin 20 vjeçar nga Paramithia e po ate muaj e vrau ne Lefterhuar, Lefter Jani(shqiptar ortodoks)
Xhelal Musa Isufin 50 vjeçar nga Paramithia e vrane te krishteret e Popoves (fshat shqipfoles ortodoks ne linje te Paramithise. ( Treguar nga Riza Nexhip Kali nga Paramithia dtl. 1906)
Ramadan Taho Tahon e picarit 19 vjeçar e therri (1918) Vasil Kollovoi ndermjet vendlindjes dhe fshatit Pjadhul(Shkalle e Zerjanit); tok me te therri edhe djalin e Haxhi Lazes nga Filati. (Treguar nga Islam Omeri dhe Mehmet Hasan Sulejmani nga Picari.)
Ne vjeshten e dyte te 1918-s Vasil Kollovoi me shoket e tij, Jan Kaçarrin(shqiptar ortodoks) nga Karroqi, dhe te birin e Jan Koçonit(shqiptar ortodoks) nga Pallambai ne fushe te Mungulit vrane bujkun Duro Sulejman Mero nga Ninati.
Çeta e kryesuar nga Gole Manxhari (prej fshatit Kellez) i vetembiquajtur Ligor Farmaqi me 27.07.1912 se bashku me çeten e tij futen dhelperisht ne kllape kryetarin e shoqerise shqiptare Bashkimi ne Janine kur ai doli nga fshat çifligu i vet Çudille dhe po shkonte ne fshat-çifligun tjeter te tijin Radhotop. Ata e thelezuan pa asnje meshire duke ja bere trupin copa copa. (A. Livadheos, “I prodhromi tis Apeleftheroseos ton Joaninon” Athine 1964 fq. 11)
Ne Gurrez shqipfolesi Thoma Pituli nga Gumenica dhe çeta qe ai drejtonte lidhen pas nje shtylle Muho Abdi Fetahun nga Grikohori dhe pasi e njomen me vajguri e dogjen per se gjalli. Thoma Pituli dhe pasuesit e tij thelezuan ne Stanel edhe Idriz Jaho Fetahun. Po ashtu Muho Maze Fetahu u masakrua nga Thoma Pituli. Te tre Fetahenjve para vrasjes se pari ju qiten syte, ju prene veshet, hundet, gjuhen, organet gjenitale. (Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 722)
Njerezit mbeshtetes te Gjirokastritit Dhimiter Fandi i cili ishte ne sherbim te asfalise greke pas vrasjes se tij nga atdhetaret çame te grupit “Vellazeria” i zune prite Sulejman Abullah Memushit nga Galbaqi pasi ja ndane trupin me kama ne kater pjese ja varen neper deget e rrapit aty prane. Nje te mituri qe shtangu nga sa pa aty prane i thane : Te erdhi lik per Mulla Sulejmanin ? Me erdhi belbezoi ai. Eh edhe ne na erdhi per Dhimiter Fandin. (Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 718)
Cil Banua, Foto Ligori dhe Ligor Kosten(te tre shqipfoles ortodokse) nga Cangari ne gusht 1935 vrane 30 vjeçarin Omer Sako Omerin.
Nikolle Kosta e Thoma Fotaqi nga Lugati me 25.06 1928 ne Krua te Gunadhes vrane 23 vjeçarin Abdurrahman Xhafer Bejdon.
Vangjel Jani nga Horistjani dhe shqiptaret ortodokse grekomane qe ai drejtonte ne vitin 1923 ne “Dhrom i Madh” (vend ndermjet Dhrohomise dhe Karbunarit) therren 25 vjeçarin Muharrem Lul Hasanin. (Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 689)
Me 18.12.1924 Aleks Paci nga Bejdeshati, Cil Mastora, e Nikolle Qamua nga Horistjani te vendosur qellimisht ne Dhrohomi-Kristo Duca nga Koroni, Kristo Pula nga Karjoti, Irakli Sulioti, etj ne “Graven e Karaxhait” vrane 29 vjeçarin Haziz Lul Hasanin.
Aleks Paci nga Bejdeshati vrau ne majin e 1925 prane stanit te Ligor Kostes nga Cangari Beqo Mulla Qamilin.
Ne majin e vitit 1943 Miho Ligori, Stavro Nikolla, te bijte e Irakli e Niko Suliotit (te peste shqipfoles ortodokse nga Bejdeshati) ne varrezen e Fsakes vrane Reshit Hazbi Hasanin.
Cil Mastora e Nikolle Qamua ne 1919 vrane Rexho Hasan Baxhanin, tek po leronte aren e vet.
Ne tetor 1943 Koço Nikolla nga Vejniku dhe çeta e tij vrau ne anelumin prane fshatit Zelese Rexhep Hamza Zeqirin.(Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 690)
Ne perleshjen e viteve 1912-1913 Nuredin Dema vrau xhaxhane e kapitenit famekeq shqipfoles Delijanaqit, i cili do te masakronte nje numer te madh çamesh me vone. Edhe xhaxhai i tij ishte gjakatar progrek si i nipi.
Sulejman Subhi Dino u vra nga Kollovenjte ne 1918 ne qafe te Plakotise(Markat) se toku me dajen e tij, Met Duçen.
Ne 18-19 Mars 1918 Andon e Miço Hajrudhusha, Neço Pilua, dhe Spiro Ganja nga Pleshavica, dhe Sotir Xhinga nga Povlla therren dhe thelezuan Osman Bilalin. Kur e gjeten bashkefshataret e tij koka i mbahej ende tok me trupin nga nje rripth lekure e zverkut; trupi dhe pellembet e duarve, tere te çara. ( Treguar nga Janjaritet Harun Shipe Mehmeti, Malo Xhelil Tena, Ilmaz Selmani dhe Mustafa Abaz Rumanua)
Ne 27.06.1944 Taq Shtrungari therri lemeritshem ne “Prroin e Shametes” Fuat Prronjon dhe te birin Muhametin. Taqin per shume vite me rradhe e kishte mbajtur Fuati me buke por Taqi e masakroi. Pasi i theu parakrahet dhe kercinjte e kembeve ia shine mishin e trupit duke e rrahur lakuriq me shkop te veshur me kunja metalike.(Fletorja Perlindja e Shqipnies nr. 12 dt. 8/21. 02.1944)
Kosta Lolo Vaso, shqiptar ortodoks nga fshati Mursi kishte ngritur qellimisht nje dyqan ne Konispol, duke u fshehur pas emrit te tregtarit, zhvillonte nje veprimtari te terbuar ne sherbim te Greqise. Ate e vrau Halit Dalani nga familja e shquar atdhetare çame e Daljanejve. Miku familjar i Halitit ortodoksi shqiptar Petro Goga e futi ne kurth duke e ftuar te shikonin fushen, kanalizimet etj te fshatit, dhe e kaloi qellimisht ne vendin ku qe ngritur prita nga shqiptari ortodoks Sotir Lolo Vaso nga Mursia. Duke e qelluar pabesisht e vrane ne pjesen e fushes te quajtur Kandale. ( Treguar nga Ahmet Xhemaliu, Brahim Shaban Mullai, Mehmet Alushi, Nexhip Baçja, dhe Safet Cokalli, te peste Konispolite.)
Vangjel Xhirmiu dhe Aleks Paci vrane ne 1925 ne fshatin Cekurat Galip Lilajn, Gjyzel Shaho Shuaipin, dhe Habib Abdurrahman Bibon. .(Ibrahim D. Hoxha Enciklopedia e Jugut fq. 506)
Ne plot shtepi Paramithitesh sherbenin prej vitesh vajza te krishtera shqiptare nga Frari dhe Çamofshatrat. Si te tilla ato dinin gjithçka ne maje te gishtrinjve te dores. Pak jave para gjemes se 1944 me shkaqe te ndryshme brenda 2-3 diteve, me lloj-lloj genjshtrash ato u terhoqen te gjitha nga shtepite ku ato sherbenin. Perse ? Hamendjet me te peraferta te çojne ne dy perfundime : ja per tu treguar çdo hollesi qe u duhej gjakatareve, ja per te mos u ndodhur aty diten e gjemes nga frika e ndonje hakmarrjeje. Pra ato ishin ne dijeni te plote te gjemes qe do te ndodhte.
Shqiptaret ortodokse te fshatrave çame Foto Kiço, Kristo Foti, Koço Nikolla, Lefter Shtrungari, Nikolle Çeno Nikolle Skapera, dr. Spiro Kurti, nen urdhrat e Major Kranjait pas nje mbjedhjeje ne Mitropolin e Paramithise dolen neper rruge e njoftuan : Urdherohen te gjithe ata qe kane arme ti dorezojne menjehere, se qetesine do ta mbaje ushtria. Askush mos te kete frike. Kedo e quajme vella ; duam te bashkepunojme dhe te ndihmojme njeri tjetrin. Rreth mesdites çetat e perbera nga ekstremistet ortodokse shqipfoles ne sherbim te Greqise te perbera nga Çomenjte, Dokenjte, Pandazenjte(suliote), Dhimo e Sotir Pasko, Kristo Manuri, Petro Bazakua, Thoma Façua, Prift Andoni, teshaqepesje Athina Paço, samareberesi Çil Çoni, Cil Kutupi, Din Jot Barba, vellezerit Dhimo e Gaq Pashko(nga familja e te cileve rrjedh edhe familja e grekomanit te terbuar Gramoz Pashkos qe ska lene gur pa kthyer permbys ne Shqiperi), Dhimo Kasari, Jan Kulla, Jorgaq Boçari, Sotir Boçari(niperit e te sterfolurit Grekoman Marko Boçarit), Jot Keno, Kalope Baburi, Koste e Nikolle Kulla, Nikolle Paço, Nikolle Rafti, Stavro Kasari etj. Keta vrares se bashku me ushtrine greke kryen masakren e tmerrshme te Paramithise. Por ishin ata qe e drejtonin ushtrine greke sepse vetem ata e njifnin qytetit me imtesi sepse kishin vite qe i hanin buken çamit, dhe kur erdhi momenti e therren si dash.
Duke kerkuar shpetim si i mbyturi qe kapet nga floket e tij, plot çame dyndeshin neper shtepite e te krishtereve zotimemarres, si ne ate te Jot Barbes etj. Por per habine e tyre ata vete ua hanin koken te paret, duke i therrur dhe masakruar. Keta sadiste motren e Hasan Behlulit, tre djemte e Hasim Dinos, nder ta dhe nje 5 muajsh- te shoqen dhe 2 bijat e Rexhep Malit, Ihin dhe Lihin i gozhduan me gozhde ne murr si Krishti ne kryq, dhe pasi therren Mulla Çenin argetoheshin me te bijen e tij. (Fletorja “Zeri i Çamerise” nr. 7 Tirane dt. 8.10.1946, fq. 2)
Andon Doko, Koste Rafti nga fshati Lugat i çamerise mberthyen dhe burgosen Shefqet Sulejman Himin(dtl. 1926)
Hare e Nikolle Çoni nga fshati i krishtere Hojke i çamerise, Vangjel Doko, Koste Rafti etj pasi hengren e pine rreth 2-3 ore rresht ne shtepine e myftiut Hasan Abdullahit therren ate, te shoqen, te bijen, dhe te birin.
Taq Shtrungari thelezoi 80 vjeçarin Shaban Gaxirin, e plot te tjere; tregon sesi u fsheh setoku me Ilmaz Muhtarin, dhe Tahsin Muhedinin, mes trareve ne tavan, dhe sesi e nxorri pabesisht miku i tij shqiptar ortodoks Thoma Faço.(Deshmia ruhet ne arkivin personal te Ibrahim D. Hoxhes)
Fatime Prronjo per te shpetuar te bijen Shuquranen nga perdhunimi i Dhimo e Sotir Paskos u dha atyre gjithe çkishte 30.000 dhrahmi, 2 gjysme lire floriri, nje pale vathe ari, nje unaze floriri, dhe çdo send qe u pelqeu. (Fletorja Bashkimi nr 678 Tirane, dt. 4.3.1947 fq. 2)
Rina, gruaja e Foto Raftit u tha zervistev qe Hasan Abdullane ta benin copa-copa.
Koço Nikolla nga fshati Vejnik pasi hengri e piu te shtepia e muftiut Hasan Abdullahit bashke me disa oficere greke, qete qete u çua morri nje gershere qe gjeti ne raft dhe duke qeshur ju afrua muftiut, dhe i tha : Me kete gershere njerzve te tu, do tu presim hundet, veshet e do tu qitim syte. Me te vertete do te beni ate qe thua tha muftiu? Me te vertete, pse per genjeshtra kemi ardhur ne ketu? tha Koçua i egersuar. (Viset kombetare shqiptare ne shtetin grek Ibrahim D. Hoxha)

FILLIMET E GJENOCIDIT CAM MASAKRA E DERVISHANES 1772


FILLIMET E GJENOCIDIT ÇAM
MASAKRA E DERVIZIANES (DERVISHANES) 1772

SHKRUAN : ABEDIN RAKIPI

( Studiues i çeshtjes çame)

Banoret e nje fshati ne krahinen e Sulit te Siperm mohuan krishterimin dhe pranuan islamin. Duke qene se ata pranuan islamin, ata krijuan edhe shume marredhenie te mira me fshatrat e tjera çame te Sulit te poshtem. Shkembime te ndryshme tregtare, ekonomike dhe martesore filluan te beheshin me fshatrat e tjera muslimane te Çamerise dhe sidomos te Paramithise, dhe Margelliçit qe ishin perkatesisht dy, dhe nje ore e gjysem larg nga kryeqendra e Sulit te siperm ku jetonin edhe kleftet ortodokse Suliote. Me lidhjet martesore, dhe shkembimet e ndryshme tregtare ekonomike numri i banoreve te fshatit kaloi nga 100 ne 200 familje muslimanesh çame. Suliote qe kontrollonin gjithe krahinen me briganderine e tyre nuk e kishin me sy te mire pranimin e fese se Osmaneve dhe Çameve nga ky fshat. Ata disa here kishin provokuar banoret e ketij fshati duke vrare banore te pafajshem, dhe duke i marre vajzat e reja si robina ne malet e tyre. Por fakti kryesor ishte se Suli i siperm ishte kthyer ne nje ferr per çamet muslimane dhe per Turqit ishte i pakontrolluar dhe jashte autoritetit te Perandorise Osmane. Ne kete menyre te gjithe banoret e Dervizianes e dinin se nuk kishte askush per ti mbrojtur ata dhe duke qene se ishin te rrethuar nga te gjitha anet nga Suliotet ata ishin te detyruar qe ti paguanin haraç Sulioteve. Por Suliotet nuk mjaftoheshin vetem me haraçet dhe me taksat qe ju kishin vene çameve te Dervishanes por ata rrembenin shpesh edhe vajza te reja çame muslimane, dhe i merrnin me vete ne shtepite dhe kishat e tyre. Bile ata i perulnin shume çamet e Dervishanes duke i share per faktin se kishin pranuar islamin dhe duke i quajtur tradhetare te Kryqit. Keto çnderime te padurueshme bene qe çamet mos te duronin me dhe ngrinin krye kunder krimineleve ortodokse Suliote, dhe te vrasin disa prej tyre kur ishin futur ne fshat per te grabitur pasurite e çameve. Suliotet kete rast e prisnin me zell te madh ndaj edhe te mbledhur ne nje nga kishat e Sulit ne 26 Korrik 1772 ne diten e celebrimit te Agia Paraskivia ( Shen Parashqevis) zgjollen 700 luftetare per te masakruar fshatin rebel musliman. Sapo arriten ne fshat ata sulmuan fshatin nga te gjitha anet, dhe duke qene se burrat e fshatit nuk ishin ne gjendje te parballonin sulmin e Sulioteve, per shkak te numrit te tyre te paket, dhe te befasise se Sulioteve, fshati rra ne duart e Sulioteve te cilet pa asnje pike meshire i therren te gjitha burrat dhe djemte e rinj te fshatit duke mos lene asnje pa e kaluar ne thike, dhe pa ja prere koken. U lane gjalle vetem femijet grate, dhe plakat sepse edhe burrat pleq u kaluan ne thike dhe u therren. Pasi rrembyen te gjitha vajzat e reja çame ata menjehere deportuan te gjithe te mbijetuarit e masakres se Dervishanes duke i debuar ata nga Krahina e Sulit. Te gjithe grate, dhe jetimet e mbijetuar te Dervishanes u vendosen, ne Arte dhe nje pjese e konsiderueshme e çameve te Artes e kane origjinen nga Dervishana ose Derviziana ne greqisht. Fshati pas deportimit dhe masakres se çameve u popullua nga Suliotet. Pas maskres se Dervishanes governatori i atehershem i Artes i shpalli lufte Sulioteve i indinjuar nga masakra e vellerzerve te tij te gjakut dhe te fese, çamet. Kjo masaker shenon nje nga masakrat dhe spastrimet e para etniko-fetare te gjenocidit çam dhe ishte orkestruar nga kleftet Suliote nen urdhrat e kishes ortodokse greke. Kjo masaker do te shenonte therrjen, çnderimin dhe deportimin e 200 familjeve çame muslimane, fshati i te cileve do te popullohej pastaj nga kleftet Suliote. Eshte per tu theksuar fakti se nje nga familjet qe banonin Sulin ne ate kohe ishte dhe familja e Tusas Zerva, familje nga e cila rrjedh edhe Napoleon Zerva i cili gjate luftes se dyte boterore do te perfundonte vepren famekeqe te filluar nga stergjysherit t tij duke masakruar gjithe çamet dhe duke i deportuar nen hijen e thikave, grate dhe jetimet çame mbetur pa burra, dhe baballare. Ne te njejtin vit, pra 1772 Kapedan Sulejman Çapari nga familja fisnike e Çaparenjve te Luaratit ne Çameri ne krye te 9000 çamerve do te rrethonte Sulin, duke vrare shume klefte Suliote dhe duke djegur Sulin por pas djegjes se Sulit Sulejmani kampoi ne malet e Sulit dhe u sulmua ne befasi dhe u fut ne kurth nga kleftet Suliote nen komanden e strategeve ruse, te cilen kishin organizuar edhe kryengritjen e Morese ne vitet 1768-1770, kryengritje kjo e shtypur po nga Kapedan Sulejman Çapari ne krye te nje ushtrie prej 10.000 shqiptaresh ku pjesen derrmuese te saj e perbenin çamet. Eshte shume e rendesishme per popullsine çame te emigruar nga vatrat e saja, dhe me banim momentalisht ne Shqiperi apo gjetke qe te vihet ne dijeni se gjenocidi çame nuk ka filluar ne 1821 me revolucionin grek ku Suliotet dhe Greket filluan te masakronin te gjitha fshatrat jugore te Çamerise, as ne 1913 ku pas shembjes se Perandorise Osmane te gjithe çamet e Janines, Artes, dhe ata te Çamerise lindore, jetuan makabrat me te tmerrshme nen hijen e thikave dhe kryqit, as ne 1944 me masakren e madhe te Suliotit Napolon Zerva por shume dekada me pare, ne vitet 1750 kur çami Seit Çapari nga familja fisnike e Çaparenjve te Luaratit ne Çameri, dhe Delvinioti Mustafa Koka do te rrethonin Sulin, duke vrare shume Suliote, sepse keta te fundit i kishin vene taksa muslimaneve çame te Margelliçit, dhe nqs keta te fundit si paguanin ata kryenin krime nga me monstruozet. Edhe Ali Pashe Tepelena sulmoi Suliotet sepse keta te fundit kishin sulmuar fshatrat muslimane te Çamerise, gjate mungeses se Aliut, dhe me sakte fshatrat e Margelliçit qe eshte nje ore e gjysme ne kembe nga malet e Sulit. . Po te lexojme historine e Çamerise do te kuptojme qarte se çamet pjesen derrmuese te luftes se tyre e kane bere kunder Sulioteve dhe Arvaniteve, duke qene se keta te fundit luftonin per kryqin dhe per nje Greqi te Madhe, ndersa çamet per Çamerine, dhe mosvaresine e tyre nga kleftet Suliote dhe nga kuçedra ballkanike, (Kisha Ortodokse), te cilet luftonin per nje Greqi te Madhe, ose Megali Idea deri ne lumin Shkumbin, ndersa çamet dhe Shqiptaret e tjere per Shqiperine dhe Çamerine deri ne Arte.

SHKRIME KRIJIMTARI DHE LETERSI ÇAME